تفسیر روایی در نگاهی کلی به تفسیر قرآن با استفاده از روایات سلف اطلاق میگردد، اما تعریف هر گروه از علما بر طبق مصادری که برای تفسیر روایی در نظر میگیرند؛ متفاوت است. در تعریفی کلی میتوان به تفسیر قرآن با استفاده از خود قرآن، روایات و سنت پیامبر (ص)، روایات اهل بیت (ع) و روایات و آراء تفسیری صحابه و تابعین تفسیر روایی اطلاق کرد. تفسر روایی در گذر زمان در دو دوره به نقطهی اوج رسیده است؛ دوران متقدم آن در قرنهای سوم و چهارم هجری به صورت مشترک در میان شیعه و اهل سنت با نوشته شدن تفاسیر روایی فراوانی از جمله: تفسیر بخاری، تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (ع)، تفسیر فرات کوفی، تفسیر قمی، تفسیر جامع البیان طبری، تفسیر عیاشی، تفسیر ابن ابی حاتم رازی و تفسیر ابو اللیث سمرقندی و . . . رقم خورده است. نگارنده در این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانهای و نرمافزاری و به شیوهی توصیفی- تحلیلی به بررسی عوامل مؤثر بر اوجگیری تفسیر روایی در این بازهی زمانی پرداخته و به این نتیجه دست یافته است که عامل اصلی و اساسی اوجگیری آن، حاکمیت و غالبیت جریان نقلگرایی و سنتگرایی بر جامعهی اسلامی در آن زمان بوده است که خود همین عامل مرهون عوامل: حمایت حاکمیت رسمی از جریان سنتگرایی و مخالفت با عقلگرایی و اعتزال، رواج مذاهب فقهی سنتگرای مخالف عقلگرایی و اعتزال مانند مالکی، حنبلی، اوزاعی، ظاهری و . . . و نیز رواج فرق کلامی اشاعره و ماتریدیه که مخالف عقلگرایی و اعتزال و حامی و مروج سنتگرایی و نقلگرایی بودند؛ میباشد. موارد مذکور در طول پژوهش مفصلاً مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
