هدف: هدف اصلی این پژوهش توسعه معارف قرآنی و کمک به کاربردیسازی آن در جامعه متناسب با پیشرفتهای علمی گسترده در حوزه روابط اجتماعی است. این پژوهش درصدد آن است که با پیوند بین آموزههای قرآن و حدیث و علوم روز به شناسایی دقیق آسیبهای روابط اجتماعی بپردازد و فرایند زیبایی را طراحی کند که با بکارگیری سبکهای ارتباطی مؤثر آسیبها را به حداقل رسانده و توان همافزایی انسانهایی که در جامعه دینی به سر میبرند را در برقراری ارتباط با دیگران ارتقاء بخشد. روششناسی پژوهش: این رساله پژوهشی میان رشتهای، بنیادی و کاربردی است و برای دستیابی به هدف از روش توصیفی_تحلیلی با رویکرد تحلیل محتوا بهره برده است. یافتهها: این پژوهش با تلفیق مثلث مکانیزم رفتار انسان(شناخت، هیجان و رفتار) و تئوری شناختی اجتماعی بندورا(تعیینکنندههای شخصی، محیطی و رفتاری) و با پیگیری مراحل سهگانه آسیبشناسی(شناسایی، تشخیص و پیشگیری یا درمان) به ساختاری نوآورانه در آسیبشناسی روابط اجتماعی دست یافت که هم مطابق با یافتههای علم روانشناسی است و هم آموزههای قرآنی آن را تأیید مینماید. با همین الگو این پژوهش در سه فصل اصلی ابتدا به شناسایی حالت مطلوب، سپس تشخیص آسیبها و در نهایت ارائه راهبردهایی برای پیشگیری و درمان آسیبها در چهار بعد شناختی، هیجانی، رفتاری و محیطی پرداخته است. یافتههای این پژوهش در تشخیص مؤلفههای روابط مطلوب در بعد روانشناختی: خودکارآمدی و تابآوری، در بعد هیجانی: خودآگاهی و خودمهارگری، در بعد رفتاری: مهارتهای ارتباطی، در بعد فرهنگی: اعتماد، در بعد سیاسی: امنیت، در بعد اقتصادی: عدالت، و در بعد اجتماعی: حمایت اجتماعی میباشد. در شناسایی آسیبها در بعد روانشناختی: خودشیفتگی و ناامیدی، در بعد هیجانی: ناسازگاری و هراس اجتماعی، در بعد رفتاری: تضییع حقوق، در بعد فرهنگی: فردگرایی، در بعد سیاسی: حزبگرایی، در بعد اقتصادی: اختلاف طبقاتی، و در بعد اجتماعی: تعارض میباشد. در فصل راهبردها نیز انضباط فکری، انضباط هیجانی، انضباط گفتاری و اخوت دینی به عنوان راهبردهای پیشگیری و درمان آسیبها معرفی شدهاند. نتیجهگیری: در مرحله شناسایی نبود و یا نقص هر یک از مؤلفهها میتواند سبب ایجاد آسیب و اختلال در روابط میان افراد شود. در مرحله تشخیص و معرفی، هر یک از آسیبها میتوانند روابط افراد را تحت تأثیر قرار داده و از حالت مطلوب و مؤثر خارج نمایند. در مرحله پیشگیری و درمان راهبرهای قرآن کریم برای ارتقاء سطح کیفی روابط و بهرهمندی هر چه بیشتر از زیست اجتماعی، سبب ایجاد نظمی همه جانبه در رفتار و برخورد فرد در ارتباطات اجتماعی میشود و در سطوح مختلف، روابط را به سوی اخلاق و رفتار مقبول و پسندیده پیش میبرد و تلاش برای عملیسازی آنها میتواند سبب تحول چشمگیری در بهبود روابط میان فردی گردد. کلیدواژهها: آسیبشناسی روابط اجتماعی، آسیبشناسی در قرآن، روابط اجتماعی در قرآن، ارتباطات انسانی در قرآن، روابط میانفردی در قرآن.
