آسیبشناسی دانشگاه، مطالعه و شناخت ریشهها و عوامل بینظمی، اختلال و ضعف در عملکرد مجموعه دانشگاهی است، که علاوه بر مهارت و تواناییهای فردی، شرایط و اوضاع مجموعه افراد آن و شرایط محیطی نیز برآن أثرگذار است. این پژوهش با پیوند بین معارف قرآن و روایات اهل بیت(ع)، به شناسایی آسیبهای دانشگاه و ارائه راهکارهایی در این زمینه پرداخته است، که در صورت بهکارگیری، میتوانندآسیبها را به حداقل برسانند و توان دانشگاه را در زمینه تولید علم و تربیت نیروی انسانی کارآمد ارتقاء ببخشند. این رساله پژوهشی بنیادی و کاربردی است و برای دستیابی به هدف، از روش توصیفی- تحلیلی بهره برده است و با بررسی مؤلفههای دانشگاه مطلوب در دو بخش ساختاری و محتوایی و با پیگیری مراحل سهگانه آسیبشناسی (شناسایی، تشخیص و پیشگیری یا درمان) با روشی نوآورانه، به آسیبشناسی دانشگاه با رویکرد اسلامی شدن آن پرداخته است، که آموزههای قرآن وحدیث آن را تأیید میکند. یافتههای این پژوهش در تشخیص مؤلفههای دانشگاه مطلوب در بخش ساختاری شامل: برخورداری مدیران دانشگاه از نگاه توحیدی، روحیه مشارکتی، امانتداری و راستکرداری است. همچنین التزام عملی به آموزههای اسلام، عدالت سازمانی و برنامهریزی جامع علمی، از مؤلفههای مهم سازمان مدیریتی دانشگاههاست. نظام آموزشی دانشگاه مطلوب از مؤلفههایی چون پرورش نیروی انسانی کارآمد، مثبتاندیش، خلاق و امیدوار به آینده بهره برده است. اساتید دانشگاه نیز با التزام به استقلال فکری، اخلاق حرفهای، تعهدات شغلی و هدایت فکری دانشجویان درشکلگیری عنوان دانشگاه مطلوب مؤثر بودهاند. در ادامه التزام به اجرای عملی احکام اسلام، خدامحوری، اخلاقمداری، پژوهشمحوری، ضابطهگرایی، عقلگرایی و... در ترسیم فضای عینی و فکری دانشگاه مطلوب، اثرگذار بوده است. در بخش محتوا، بهرهگیری از منابع اصیل اسلامی، عینیتبخشی، به روز بودن، کاربردی بودن، سودمند بودن، متناسب بودن با تفاوتهای فردی، در ایجاد محتوای مطلوب، ضرورت داشته است. در نهایت دانشگاههایکنونی جامعه، با آسیبهایی چون ضعف مدیران در جهان بینی، روحیه مشارکتی، تعهدات سازمانی و هماهنگی قول و فعل روبرو شدهاند. سازمان مدیریتی هم با ضعف در اجرای عملی آموزههای اسلام، عدالت و اخلاق سازمانی، شایستهسالاری و بهکارگیری متخصصان توانمند در رشتههای مختلف مواجه شده است. نظام آموزشی دانشگاهها نیز از ضعف در پرورش و تربیت نیروی انسانی کارآمد، روحیه مثبت اندیشی، خلاق و امیدوار به آینده، رنج میبرد. اهم آسیبهای اساتید، شامل ضعف ایمان، اخلاق، تعهدات حرفهای و بهروزرسانی دانش است. در ادامه فضای عینی و فکری دانشگاهها با آسیبهایی چون ضعف در اجرای عملی احکام اسلام،ضعف در امکانات و تجهیزات آموزشی، فاصله گرفتن از ترات علمی و ادبی اسلام،کمرنگ شدن خودباوری، اخلاقمداری، پژوهشمحوری و... مواجه شدهاست. دانشگاه در بخش محتوا با آسیبهایی چون عملی و کاربردی نبودن، به روز نبودن، سودمند نبودن، ضعف اعتبار و هماهنگی با شرایط کنونی جامعه در منابع آموزشی روبرو شده است. بنابراین دستورالعملهای قرآن و روایات اهل بیت(ع) برای ارتقاء سطح کیفی عملکرد دانشگاه و بهرهمندی هرچه بیشتر مجموعه علمی، عامل ایجاد نظم و رضایتی همه جانبه در مجموعه دانشگاهی و تقویت عملکرد آنها در برخورد با دانشجویان است و تلاش برای عملیسازی آنها میتواند عامل تحول چشمگیری در ساختار و محتوای دانشگاه باشد. کلیدواژهها: آسیبشناسی دانشگاه، اسلامی شدن، دانشگاه مطلوب.
