1405/08/01

محمد تقی جهانی

مرتبه علمی: استادیار
ارکید: پیوند
تحصیلات: دکترای تخصصی
ریسرچ گیت: پیوند
دانشکده: ادبیات و علوم انسانی
اسکولار: پیوند
پست الکترونیکی: m.jahani [at] ilam.ac.ir
اسکاپوس:
تلفن:
HIndex:

مشخصات پژوهش

عنوان
تحلیل تطبیقی رمان‌های «ساعه بغداد» و «آن زن مرا صدا کرد» با تأکید بر نظریه استوارت هال
نوع پژوهش
مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها
ادبیات جنگ، زنان، هویت فرهنگی، استوارت هال، ساعه بغداد، آن زن مرا صداکرد.
سال 1405
مجله ادبیات تطبیقی
شناسه DOI 10.22103/jcl.2026.26416.3914
پژوهشگران حورا شاکر علوان، علی‌رضا شوهانی ، محمد تقی جهانی

چکیده

جنگ تحمیلی (1359–1367) تأثیرات عمیقی بر تجربه‌های زیسته زنان ایران و عراق گذاشت و بازنمایی هویت زنانه را در ادبیات جنگ این دو کشور شکل داد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تطبیقی، بازنمایی هویت زنانه را در دو رمان «ساعه بغداد» اثر شهد الراوی و «آن زن مرا صدا کرد» اثر معصومه انصاریان بررسی می‌کند. با استناد به نظریه استوارت هال درباره هویت به‌عنوان سازه‌ای سیال، چندلایه و وابسته به روابط قدرت، فرهنگ و تاریخ، مطالعه نشان می‌دهد که زنان در این آثار نه صرفاً قربانیان منفعل، بلکه کنشگرانی مقاوم و بازساز هویت‌های پویا در حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هستند. هرچند هر دو رمان بر ویرانی، آوارگی و رنج تأکید دارند، اما در بافت‌های فرهنگی-تاریخی متفاوت، روایت‌های متمایزی از هویت زنانه خلق کرده‌اند. در رمان انصاریان، هویت زنانه در چارچوب مذهبی-ملی ایران بازتعریف شده و زنان از فضای خصوصی به نقش‌های عمومی امدادی و مادری (غیربیولوژیکی) می‌روند. در مقابل، «ساعه بغداد» با تأکید بر چندفرهنگی بودن عراق و تجربه مهاجرت، هویت زنانه را از طریق حافظه فرهنگی و با سبک روان‌گرا بازسازی می‌کند. رئالیسم جادویی در اثر الراوی و واقع‌گرایی عاطفی در اثر انصاریان، بازنمایی‌ها را غنی کرده و ارزش‌هایی چون تاب‌آوری، همبستگی و امید را تقویت می‌نماید. این پژوهش با طرح‌زدن کلیشه‌های جنسیتی، ادبیات را به‌عنوان ابزاری برای روایت تاریخ جنگ از دیدگاه زنانه تثبیت کرده و چارچوبی روشمند برای مطالعات تطبیقی ادبیات جنگ ارائه می‌دهد