مجید میراب بالو

مینوز گوجه‌فرنگی Tuta absoluta (Meyrick) (Lep.: Gelechiidae) یکی از آفات مهم گوجه‌فرنگی در ایران است. به منظور بررسی نوسانات جمعیت پروانه مینوز گوجه‌فرنگی در سال زراعی 1396، چهار مزرعه گوجه‌فرنگی در شهرستان سیروان انتخاب و در هر مزرعه یک تله فرمونی نصب شد. به منظور بررسی میزان همبستگی و رابطه بین متغیرهای تراکم شب‌پره‌های بالغ و دما از تحلیل همبستگی پیرسون و تجزیه رگرسیون استفاده شد. نوسانات تراکم جمعیت شب‌پره مینوز گوجه‌فرنگی قبل از نشاءکاری تا پایان برداشت گوجه‌فرنگی در شهرستان سیروان نشان داد، طی یک فصل زراعی، مینوز گوجه‌فرنگی هفت اوج جمعیتی با فاصله‌های زمانی تقریباً یک‌ماهه دارد. اوج پرواز این آفت به ترتیب در تاریخ های 20 اردیبهشت، 24 خرداد، 28 تیر، 1 شهریور، 12 مهر، 17 آبان و 15 آذر اتفاق افتاد. بیش ترین تراکم جمعیت در تاریخ 28 تیر (29/15 ± 75/397 شب‌پره در تله) ثبت شد و تراکم جمعیت این آفت از اواخر آبان به بعد روند نزولی داشت. میانگین تعداد شب‌پره مینوز گوجه‌فرنگی شکار شده توسط تله‌های فرمونی با میانگین دمای ماهانه در یک فصل زراعی ارتباط مستقیمی را نشان نداد. نتایج تجزیه رگرسیون نشان داد رابطه بین اوج جمعیت شب‌پره‌های نر مینوز گوجه‌فرنگی با میانگین دمای ماهانه یک ماه قبل معنی‌دار است. جهت تعیین پراکنش فضایی از قانون نمایی تیلور استفاده شد. شاخص تجمع شب‌پره مینوز گوجه‌فرنگی از لحاظ آماری برابر با یک برآورد شد که نشان می‌دهد پراکنش فضایی این آفت از نوع تصادفی است. در این پژوهش از روش گرین جهت برآورد اندازه نمونه مطلوب استفاده شد. نتایج نشان داد تعداد واحد نمونه‌برداری مورد نیاز با افزایش میانگین تراکم جمعیت آفت کاهش یافت به طوری که هرگاه میانگین تراکم جمعیت شب‌پره مینوز گوجه‌فرنگی در هر تله فرمونی در هفته یک عدد باشد، تعداد نمونه مورد نیاز با سطح دقت 25 و 10 درصد به ترتیب 86/1 و 65/11 نمونه خواهد بود و هرگاه میانگین تراکم جمعیت شب‌پره مینوز گوجه‌فرنگی در هر تله فرمونی در هفته10 عدد باشد، تعداد نمونه مورد نیاز با سطح دقت 25 و 10 درصد به ترتیب 37/0 و 32/2 نمونه خواهد بود. نتایج این مطالعه در زمینه نمونه‌برداری، پراکنش جمعیت، نوسانات جمعیت و ارتباط جمعیت مینوز گوجه‌فرنگی با شرایط دمایی منطقه می‌تواند کمک شایانی برای مدیریت منطقی این آفت در منطقه ارائه بدهد.