مصطفی نعمتی

چکیده اندوفیت‌ها میکروارگانیسم‌هایی هستند که می‌توانند باکتری یا قارچ باشند و بیشتر چرخه زندگی خود را در بافت‌های گیاهان می‌گذرانند بدون اینکه آسیبی به گیاه برسانند. بسیاری از اندوفیت‌ها تولید مواد فعال زیستی می‌کند. اکتینوباکتریای اندوفیت نقش مهمی در تولید ترکیبات زیست فعال دارند. اکتینوباکتریا، باکتری‌های گرم مثبت، غیرمتحرک با اشکال مختلف از کروی تا رشته‌ای منشعب با خواص فیزیولوژیکی و متابولیکی متنوع و محتوای سیتوزین و گوانین بالا در ژنوم خود هستند که از گیاهان و حیوانات جدا شده‌اند. اکتینوباکتریا در هر دو اکوسیستم آبی و خاکی وجود دارند و در تجزیه مواد آلی نقش دارند. جنس استرپتومایسس به عنوان یک اکتینوباکتریا تولید کننده ترکیبات فعال زیستی مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، ترکیبات ضد‌تومور، ترکیبات سرکوب کننده سیستم ایمنی، آنزیم‌ها و مهار کننده‌های آنزیمی شناخته شده است. سنتز ترکیبات فعال زیستی در ارتباط با شناسایی دسته‌ی ژنی پلی‌کتاید سنتتاز و پپتید‌های غیرریبوزومی در توالی ژنوم اکتینوباکتریا است. پپتید‌های غیرریبوزومی و پلی‌کتاید‌ها گروه متنوعی از محصولات طبیعی با ساختار‌های شیمیایی پیچیده و قابلیت‌های دارویی قابل توجه هستند. این مطالعه اولین گزارش از جداسازی اکتینوباکتریا از گیاه دارویی گل بابونه و بررسی خواص ضد‌باکتریایی آنها است. خاصیت آنتی باکتریایی این جدایه‌ها در برابر باکتری‌های بیماری‌زای استافیلوکوکوس اورئوس، اشرشیا کلی، سالمونلا تایفی و سودوموناس اروجینوزا بررسی شد و غربالگری ژن‌های PKSI و PKSII و NRPS انجام گرفت. نمونه‌های گل بابونه از مناطق مختلف شهرستان ایلام، جمع‌آوری شد و پس از شستشوی سطحی و پاک کردن آلودگی‌های سطحی گیاه، به قسمت‌های ریشه، برگ، ساقه و گل تقسیم بندی شدند. بعد از چند مرحله ضدعفونی کردن نواحی ذکر شده به قطعات 2 میلی‌متری خود شدند و بعد در محیط‌کشت استارچ کازئین آگار حاوی آنتی‌بیوتیک نیستاتین کشت داده شدند. سپس با استفاده از روش‌های فنوتیپی و ژنوتیپی به بررسی باکتری‌های جداسازی شده، پرداخته شد. در نتیجه 90 باکتری از قسمت‌های مختلف گیاه گل بابونه جداسازی شد، از برگ تعداد 22 باکتری(44/24درصد)، از گلبرگ تعداد 21 باکتری(33/23 درصد)، از ریشه تعداد 23 باکتری(55/25درصد) و از ساقه تعداد 24 باکتری(67/26 درصد) به دست آمد با استفاده از روش مولکولی PCR مشخص شد تعداد 47 باکتری(22/52 درصد) از این باکتری‌ها متعلق به شاخه اکتینوباکتریا هستند. نتایج حاصل از آنالیز مولکولی ژن‌های NRPS، PKSIو PKSII نشان داد که از 47 جدایه اکتینوباکتریا جداسازی شده، 20 جدایه(55/42 درصد) دارای ژن NRPS، 6 جدایه(76/12درصد) دارای ژن PKSI و 23 جدایه(93/48) واجد PKSII بودند. همچنین به منظور بررسی خاصیت ضد‌باکتریایی اکتینوباکتریای جداسازی شده، از روش انتشار از چاهک در آگار استفاده شد و نتایج نشان داد از 47 باکتری جداشده، 15 جدایه(91/31 درصد) دارای خاصیت ضدباکتریایی بر علیه باکتری‌های بیماری‌زا بودند. این پژوهش نشان می‌دهد که گل بابونه دارای تعدادی از اکتینوباکتریای فعال تولید کننده متابولیت‌های ثانویه با خاصیت ضد‌باکتریایی است. و گل بابونه می‌تواند منبع ارزشمندی برای جداسازی اکتینوباکتریای تولید کننده آنتی‌بیوتیک‌های جدید باشد. واژه‌های کلیدی: اکتینوباکتریا، گل بابونه، اندوفیت، ژن‌های PKSI، PKSII، NRPS.