مصطفی نعمتی

اندوفیت‌ها میکروارگانیسم‌هایی هستند، از جمله باکتری‌ها، قارچ‌ها یا آکتینومیست‌ها، که به‌صورت داخل یا میان‌سلولی در بافت‌های گیاهی زندگی می‌کنند و از طریق تعاملات پیچیده‌ای شامل همزیستی متقابل و آنتاگونیسمی فعالیت می‌کنند و به‌عنوان اجزای ضروری میکروبیوم گیاه به‌شمار می‌روند. (تیواری و همکاران، 2022) آکتینومایست‌ها (Actinomycetes) باکتری‌هایی گرم مثبت هستند که به عنوان باکتری‌های پروکاریوتی از نظر اقتصادی و بیوتکنولوژیکی بسیار ارزشمند محسوب می‌شوند. این میکروارگانیسم‌ها توانایی تولید طیف گسترده‌ای از ترکیبات زیستی فعال مانند عوامل ضد تومور، عوامل سرکوب‌کننده ایمنی، آنزیم‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها را دارند. (جابری و همکاران، 2016 ساپکوتا و همکاران، 2020). گیاهان دارویی منبع غنی از ترکیبات زیست فعال هستند و میکروارگانیسم های همزیست با آنها می توانند نقش مهمی در تولید متابولیتهای ثانویه مفید داشته باشند. اکتینومیست ها (Actinomycetes) به دلیل تولید طیف وسیعی از آنتی‌بیوتیک ها، از اهمیت ویژهای برخوردارند. این تحقیق با هدف جداسازی، شناسایی اکتینومیست های همزیست با گیاه خارشتر (Alhagi persarum)، نمونه هایی از ریشه، ساقه و برگ گیاه از مناطق مختلف شهرستان چرداول استان ایلام جمع آوری شده است. پس از زدوده شدن آلودگی ها، بعد از چند مرحله ضدعفونی کردن در هیپوکلریت سدیم 5% و الکل 70 % و آب مقطر استریل، بخشهای مختلف گیاه به قطعات 3-2 میلی‌متری خرد شدند و جهت جداسازی جدایه های اکتینومیستی در محیط‌کشت های استارچ کازئین آگار حاوی دی کرومات پتاسیم و سیکلوهگزاماید و نیز محیط R2A کشت داده شدند. سویه های جدا شده بر اساس مورفولوژی و تست های بیوشیمیایی اولیه و سپس با استفاده از توالی یابی ژن 16S rRNA شناسایی شدند. جدایه ها از نظر دارا بودن ژن های PKSI و PKSII و NRPS مورد سنجش قرار گرفتند. با استفاده از روش‌ تشخیص مولکولی باکتری های جداسازی شده در حد شاخه شناسایی شدند . در نتیجه 41 باکتری از قسمت‌های مختلف گیاه خارشتر جداسازی شد: از برگ تعداد 15 باکتری(6/36%)، از ریشه تعداد 10 باکتری(4/24%) و از ساقه تعداد 16 باکتری(39 %) به دست آمد. نتایج آنالیز مولکولی ژن 16S rRNA نشان داد که تعداد 29 باکتری(7/70 %) از 41 باکتری‌ متعلق به شاخه اکتینومایستوتا هستند. نتایج سنجش آنالیز مولکولی انجام گرفته روی ژن‌های NRPS، PKSI و PKSII نشان داد که از این 29 جدایه اکتینومیستی ، 17 جدایه(58 %) دارای ژن NRPS، 5 جدایه(24/17%) دارای ژن PKSI و 20 جدایه (69 %) واجد PKSII هستند. نتایج پژوهش انجام شده نشان می دهد که که گیاه دارویی خارشتر دارای تعدادی از اکتینومیستهای فعال بوده و این گیاه می تواند منبع خوبی برای میزبانی اکتینومیستهای تولید کننده آنتی بیوتیک باشد.