محمود رستمی نیا

محدودیت‌های موجود در روش‌های مرسوم شناسایی خاک و پیشرفت‌های صورت گرفته در فناوری اطلاعات، باعث شده تا توجه بیشتری به رویکرد‌های نوین نقشه‌برداری خاک برای افزایش خلوص نقشه‌های خاک صورت گیرد. هدف این رویکرد پیش‌بینی کلاس‌های خاک یا ویژگی‌های آن، بر اساس متغیرهای محیطی یا خصوصیاتی از خاک است که به سادگی قابل محاسبه هستند. پژوهش حاضر در اراضی بخش سیوان از شهرستان ایلام با هدف شناسایی و تهیه نقشه خاک‌های این منطقه صورت پذیرفته است. ابتدا موقعیت 46 خاکرخ با استفاده از تفسیر اولیه تصاویر ماهواره‌ای و روش مطالعه شناسایی آزاد مشخص گردید. سپس بر اساس مشخصات مورفولوژیکی هر خاکرخ‌، نمونه‌برداری از کلیه افق‌های ژنتیکی صورت گرفت و برای انجام آنالیزهای شیمیایی و فیزیکی لازم به آزمایشگاه منتقل گردید. خاک‌های منطقه مورد مطالعه بر اساس کلید رده‌بندی خاک آمریکایی (2014) طبقه‌بندی گردیده‌است. در این مطالعه از مدل رگرسیون منطقی چند‌جمله‌ای برای پیش‌بینی مکانی کلاس‌های رده‌بندی خاک استفاده شد. ویژگی‌های پستی و بلندی اولیه و ثانویه زمین از مدل رقومی ارتفاع با قدرت تفکیک مکانی 30 متر با استفاده از نرم‌افزار ساگا استخراج شد. نتایج رده‌بندی خاکرخ‌ها نشان داد که خاک‌های‌ منطقه در سه رده مالی‌سولز، اینسپتی‌سولز و انتی‌سولز و شش کلاس در سطح خانواده خاک رده‌بندی گردید. بررسی همبستگی بین ویژگی‌های مدل رقومی ارتفاع نشان داد که پارامترهای موقعیت شیب میانی، تابش خورشیدی پراکنده، شاخص رطوبت پستی بلندی، شاخص زبری زمین، خمیدگی شکل سطح، خمیدگی طولی بیشترین تأثیر را روی تشکیل کلاس‌های خانواده خاک داشتند. دقت کلی مدل رگرسیون برای کلاس‌های خانواده 60/0 به دست آمد. هم‌چنین ضریب کاپای نقشه‌ی پیش‌بینی مکانی در سطح خانواده 38/0 برآورد گردید. نتایج این مطالعه نشان داد که متغیرهای زمین ریخت سنجی در پیش‌بینی کلاس‌های خاک مؤثر واقع شدند و پیشنهاد می‌شود در مطالعات آینده از سایر متغیرهای محیطی مشتق از داده‌های سنجش از دور نیز به منظور ارتقا صحت نقشه‌های خاک استفاده گردد.