محمود رستمی نیا

در مناطق بیابانی و خشک به‌علت وضعیت نامساعد اقلیمی، کار احیای پوشش گیاهی مشکل است. با توجه به اینکه گیاهان باعث تغییر در خواص فیزیکی و شیمیایی خاک می‌شوند، شناخت ارتباط خصوصیات خاک‌ها با گونه‌های قابل کشت، امری ضروری است و با شناخت این ارتباط می‌توان بهترین و مناسب‌ترین شرایط را در امر احیای پوشش گیاهی داشت. در مطالعۀ حاضر، برای بررسیCapparis spinosa بر خصوصیات خاک، مطالعۀ میدانی، تصاویر ماهواره‌ای، GIS، آنالیز آزمایشگاهی و نتایج نرم‌افزار آماری استفاده شده است. ابتدا نقشۀ پراکنش گونه‌ها با استفاده از مشاهدات مزرعه و ترانسکت خطی برای محاسبۀ درصد پوشش در فصل رشد ساخته شده است. سپس سایر خصوصیات گیاهی شامل درصد تاج‌پوشش، درصد حفاظت خاک و سایر فاکتورها با استفاده از 69 بوته مورد مطالعه به‌صورت تصادفی محاسبه شد. برای بررسی اثرات Capparis spinosaبر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، اقدام به حفر پروفیل و نمونه‌برداری از خاک پای بوته‌های موجود (نزدیک ساقه) و محل‌های شاهد (فاقد بوته) با انتخاب 5 تکرار، در مجموع 15 نقطه و از 2 لایه (لایه‌های سطحی و زیرسطحی) گردید و نمونه‌ها به آزمایشگاه منتقل شدند (در کل 30 نمونه). در آزمایشگاه، عوامل شیمیایی شامل N، K، P، OC، ESP، CEC، Ca، Mg، CaSO4، CaCO3، Cl، HCO3، pH،EC و SAR اندازه‌گیری شدند. بررسی مقادیر پارامترهای شیمیایی در اندام‌های زیرزمینی بوته نشان می‌دهد که برای هر هفت عامل (N، C، P، K، Na، Ca، C / N) بیشتر مربوط به خاک زیر بوته‌هاست. از طرف دیگر، برای هفت پارامتر (OC، ESP، Ca، Na، EC، pH، SAR) اختلاف آماری بین واحد اراضی (مناطق شاهد، بوتۀ نبکا و بوتۀ طبیعی) و عمق وجود داشت. در کاربری اراضی EC و pH و برای عمق کلسیم، OC و Cl در سطح 5% اختلاف داشتند. از نظر عوامل فیزیکی خاک، رطوبت واقعی خاک و رطوبت خاک اشباع شده رابطۀ عمیقی با عمق نشان می‌دهد و در مقایسه با مناطق شاهد (فاقد بوته)، افزایش یافته که این افزایش در لایۀ عمقی بیشتر مشاهده شده و برای سایر پارامترها (درصد رس، سیلت و شن، ظرفیت مزرعه و نقطۀ پژمردگی) ارتباط معنی‌دار نبوده است. همچنین نتایج نشان داد که وجود بوته‌های مورد مطالعه باعث کاهش شوری و افزایش قلیائیت خاک می‌شود. تغییرات مادۀ آلی در لایه‌های عمقی نقاط شاهد در لایۀ سطحی زیر بوته‌ها دارای بیشترین مقدار بوده و نشانگر این است که گونۀ فوق مقادیر کربن آلی در خاک زیر خود را نسبت به نواحی اطراف افزایش داده است. نتایج همچنین افزایش OC، Na، Cl و HCO3 را در خاک‌های زیر بوته نشان می‌د‌هد.