محمود رستمی نیا

این پژوهش با هدف بررسی اثر تخریب ناشی از بهره‌برداری سنتی جنگل بر رواناب و رسوب در پی تغییر برخی ویژگی‌های خاک در ناحیۀ رویشی زاگرس در منطقه حفاظت‌شدۀ مانشت و قلارنگ در شمال شهر ایلام انجام گرفت. براساس اهداف تحقیق، تیمارهای جنگل تخریب‌شده، جنگل دست‌نخورده (شاهد) و اراضی کشاورزی در منطقه در سه شیب (15، 25 و 35 درصد) و هر کدام در سه تکرار در نظر گرفته شد. در این تحقیق رواناب و رسوب ناشی از بارش‌های طبیعی بررسی شد. برای بررسی تأثیر پوشش گیاهی بر مقدار رواناب و رسوب از آزمون تجزیۀ واریانس، برای مقایسۀ میانگین‌ها از آزمون دانکن و برای تعیین معنی‌داری و حد تأثیر هر یک از متغیرهای اندازه‌گیری‌شده در خاک بر مقدار رواناب و رسوب از روش همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج نشان داد که با افزایش شیب، نفوذ آب در خاک کاهش می‌یابد و در نتیجه رواناب و رسوب بیشتری تولید می‌شود. مقدار رواناب، رسوب و ضریب رواناب در اراضی تخریب‌یافتۀ جنگلی بیشتر از تیمار جنگل دست‌نخورده (شاهد) و اراضی کشاورزی است. در اراضی تخریب‌یافتۀ جنگلی مقدار رواناب 43/5 میلی‌متر و مقدار رسوب 3671/0 تن در هکتار، در اراضی جنگل دست‌نخورده (شاهد) مقدار رواناب 33/0 میلی‌متر و مقدار رسوب 0019/0 تن در هکتار و در اراضی کشاورزی مقدار رواناب 22/0 میلی‌متر و مقدار رسوب 004/0 تن در هکتار محاسبه شد. نتایج ضریب همبستگی نشان داد که به‌ترتیب پارامترهای اسیدیته، درصد رس و درصد سیلت با مقدار رواناب همبستگی مثبت و درصد ماسه همبستگی منفی دارند. پارامترهای اسیدیته و درصد سیلت همبستگی مثبت و درصد ماسه همبستگی منفی با مقدار رسوب دارند. با توجه به نتایج این تحقیق می‌توان نتیجه‌گیری کرد که از بین بردن یا تغییر کاربری پوشش گیاهی به‌ویژه پوشش جنگلی، نفوذپذیری خاک را کاهش و در نتیجه مقدار رواناب و رسوب خاک را افزایش می‌دهد. بنابراین با حفظ، احیا و توسعۀ درختان و درختچه‌های جنگلی و نیز جلوگیری از تغییر کاربری این اراضی به کشاورزی به‌ویژه در اراضی شیبدار جنگلی می‌توان از تولید رواناب و رسوب جلوگیری کرد