چکیده زلزله تهدیدی جدی برای سکونتگاههای بشری است، به ویژه شهرهای بزرگ که به دلیل تراکم جمعیتی بالا و زیرساختهای پیچیده، آسیبپذیری بیشتری در برابر این پدیده طبیعی دارند. این موضوع، ضرورت تحلیل دقیق و پهنهبندی لرزهای مناطق شهری را نمایان میسازد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی آسیبپذیری لرزهای شهر اهواز، از تلفیق روشهای تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) بهره برده است. معیارهای کلیدی در این تحلیل شامل فاصله از گسل، تراکم جمعیت، دسترسی به فضاهای باز و سبز، نزدیکی به مراکز حیاتی، وضعیت شبکههای دسترسی، تراکم و نوع تأسیسات شهری، شیب زمین و مساحت قطعات بودهاند. با استفاده از روش AHP، وزن نسبی هر معیار تعیین شد که فاصله از گسل (0.283) و تراکم جمعیت (0.134) بیشترین اهمیت را در تعیین سطح خطر داشتند. سپس، این معیارها در GIS لایهبندی و با ابزار “همپوشانی وزنی” ترکیب شدند تا نقشهای جامع از آسیبپذیری لرزهای اهواز در پنج طبقه (بسیار پرخطر تا بسیار کمخطر) ایجاد شود. نتایج نشان داد که بیش از 31 درصد از مساحت شهر اهواز در دستههای “بسیار پرخطر” و “پرخطر” قرار دارد. مناطق 2، 7 و 8 به دلیل نزدیکی به گسل، تراکم بالای جمعیت و تأسیسات خطرساز، و کمبود فضاهای باز و مراکز امدادرسانی، بیشترین آسیبپذیری را از خود نشان میدهند. مناطق 6 و 1 نیز به دلیل تراکم جمعیتی بالا و مساحت قطعات کوچکتر، در رده مناطق آسیبپذیر قرار گرفتند. در مقابل، مناطق 4 و 5 به دلیل قرارگیری در فاصله مناسب از گسل، تراکم جمعیتی کمتر و وجود فضاهای باز وسیع، امنترین نواحی شهر ارزیابی شدند. این تحقیق همچنین مکانهای مناسبی را برای احداث پناهگاههای اضطراری شناسایی کرده است. یافتههای این پژوهش، ابزار بصری و تحلیلی قدرتمندی را در اختیار مدیران شهری و برنامهریزان قرار میدهد تا با درک دقیق از توزیع فضایی خطر، اولویتبندی مداخلات، مقاومسازی، توسعه زیرساختهای حیاتی و برنامهریزی مدیریت بحران در مواجهه با تهدیدات لرزهای را به نحو مؤثری انجام دهند.
