یکی از مهمترین مؤلفههای مهم در بینش تاریخنگاری هر مورخی، چگونگی نگاه او به علمتاریخ و به تبع آن رویکردهای نظاممند تاریخی است. کمالالدینعبدالرزاقسمرقندی(887-816هق)، یکی از مورخان عصرتیموری میباشد که با موشکافی مهمترین اثر تاریخی او به نام مطلعالسعدین و مجمعالبحرین میتوان دریافت که تا حدودی به حوزه رویکردهای عقلانی و تحلیلی ورود پیدا کرده است. مهمترین عناصر این رویکرد، نگاه ویژه وی به مقوله هویتفرهنگی و تاریخی جامعه ایرانی و تأثیر آن بر مشروعیتسیاسی امرای تیموری است. سمرقندی برای کاویدن این مهم در اثرش به انگارههای مختلفی دست یازیده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تشابهسازی میان تیموریان و ایلخانان با پادشاهان باستانی ایران، پیوستگی و استمراربخشی به هویتایرانی از دورهباستان تا عصرتیموریان، پیوندسازی فرهنگ ایرانی با هویت-اسلامی، عنایت ویژه به مذهبشیعی، توجه به اصول ایرانشهری و مؤلفههای آن از جمله فرهایزدی، پیوستگی دین و سیاست و عدالت و دادگری مهمترین انگارههای مورد نظر سمرقندی در تشخصبخشی به هویتایرانی در عصرتیموری بوده که برآیند آن اعطای مشروعیتسیاسی به امرای تیموری و توجیهسازی حکمرانی آنان در گستره فلات ایران بوده است. هدف اصلی سمرقندی در این هویتبخشی، تلطیف اقدامات ستمگرانه بعضی امرای تیموری و ایجاد وحدت سیاسی در سرزمین ایران بوده است.
