نوشتار پیش رو کوشش دارد به کاوش و کنکاش در پیشینه قلعه مریوان بپردازد. شرح پیوستگی تنگاتنگ انسان و دنیای پیرامونش را میتوان در گسترهای از نوشتههای تاریخی، جغرافیایی، سفرنامهها، آثار ادبی و متون دیگر دید. وجود قلاع متعدد و مستحکم نشان دهنده این موضوع است که شهرستان مریوان یکی از مناطق مهم ادوار کردنشینی بوده است، یکی از این قلعهها که بعدها به قلعه مریوان معروف گشت، قلعه هلوخان است که بر اساس اطلاعات تاریخی در قرن ۸ (ه. ش) در زمان حکمرانی اردلانها در دوران صفوی بر روی کوهی با نام کوه امام به ارتفاع ۱۶۰۰ متر که مشرف و مسلط به دشت و شهر فعلی مریوان در جنوب شرقی شهر میباشد بنیاد نهاده شد و به مدت ۳ قرن مقر اصلی حکومتهای محلی بابان و اردلانها بوده است و بازگو کننده بخشی از تاریخ و معماری دوران صفویه است. پرسش اساسی این پژوهش آن است که قلعه مریوان بر زندگی مردم پیرامونی خود چه تأثیراتی داشته است؟ براساس نتایج حاصل از این پژو هش مشخص گردید که قلعه مریوان یکی از آثار دیرین این سرزمین کهن میباشد که بسیاری از آثار تاریخی – فرهنگی و هنری مردم این مرز و بوم در آن ثبت شده است تأثیر قلعه مریوان بر محیط انسانی پیرامون و ماندگاری این پیوستگیها در فرهنگ عامه مردم از محورهای این نوشتار است. در پایان با ارائه دورنمایی از شیوه های زندگی مردم پیرامون قلعه مریوان، جایگاه آن در نظام سیاسی و اجتماعی پیرامون خود مورد پرسش و سنجش قرار گرفته است. نهایتاً این نوشتار پس از جمعبندی و نتیجهگیری، بر اساس نتایج بدست آمده چند پیشنهاد برای این شهر در جهت بازیابی کارکرد(نقش) تاریخی و نیز به دست آوردن کارکرد جدید با استفاده از موقعیت و پتانسیل جغرافیایی خود با هدف توسعه این شهر ارائه خواهد داد.
