مسئله اصلی مقاله حاضر تبیین فرایند گذار از نظام زمینداری، علل و عوامل، شرایط راهبردی و پیآمدهای این پدیده در اقتصاد سیاسی ایران از نهضت تنباکو تا اصلاحات ارضی است. رویکرد تحلیلی این مقاله کیفی است و از دادههای آرشیو اسناد و منابع کتابخانهای بر اساس نمونهگیری هدفمند بهره میبرد. تجزیه و تحلیل دادهها نیز با استفاده از روش تئوری زمینهای صورت گرفته است. یافتههای مقاله نشان میدهد از اواسط عصر قاجار الگوی کهن نظام زمینداری دستخوش تغییر و تحول گردیده است. تغییر نظام زمینداری (بزرگ مالکی) به مالکیت زمین (خرده مالکی) سبب تثبیت مالکیت خصوصی زمین شده است و این امر منجر به خلع مالکیت دولت و توزیع قدرت حکومت مرکزی در کانون های پراکنده روستایی گردیده است. این فرایند که همسو با تحولات رشد و توسعه در ایران شکل گرفته است، میتواند در گروه عوامل موثر در وقوع انقلاب اسلامی قرار گیرد
