اندیشمندان جهان اسلام در مواجهه با غرب در اوایل قرن 19 میلادی به ضعف های بنیادین حکومت های اسلامی در برابر غرب پی بردند و هر کسی بنا بر دریافت خود به دنبال یافتن راهی برای نجات جهان اسلام بودند. یکی از اندیشمندانی که به کشورهای مختلف اسلامی سفر کرد و با غرب نیز آشنایی یافت، سید جمال الدین اسدآبادی بود ، که راه پیشرفت و تعالی دنیای اسلام را در اتحاد این کشورها میدید. سوال اصلی پژوهش حاضر این است که مبارزه با استعمار خارجی و استبداد داخلی چگونه در اندیشه سید جمال شکل گرفت؟ و وی در این مسیر چه اقداماتی انجام داد؟ یافته های این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع اصلی نگاشته شده حاکی از این است که سید جمال در لوای اتحاد اسلام به دنبال مبارزه همزمان با استعمار خارجی و استبداد داخلی بود. اتحاد اسلام و خود سید هوادارانی در ایران داشتند و اینان بهرغم خفقان و بگیر و ببندها با پیروزی قیام تحریم تنباکو شور و جرات یافته بودند و در فضای مساعد پدیدآمده برای چهرهبندی شعور ملی اجتماعی و مبارزه سیاسی در پرتو آن قیام مردمی، فعالیتهای مخفیانهای انجام میدادند. سید در زمان حضور در ایران هواداران خود را «تحریص و ترغیب مینمود به بیداری مردم؛ لکن پس از تبعید و نفی از تهران دوستانش را وصیت میفرمود به کتمان و استتار مقصد» کمکهای غیرمستقیمی که برای مسافرت میرزارضا کرمانی به استانبول و بازگشت او به ایران و ترور ناصرالدینشاه انجام شد، حکایت از وجود چنین عناصری دارد.
