یکی از مهمترین بحرانهای زیستمحیطی در مناطق خشک و نیمهخشک، پدیده مخرب بیابانزایی و فرسایش بادی میباشد. وقوع طوفانهای گرد و غبار ناشی از فرسایش بادی، فرآیندی است که باعث تخریب سرزمین میشود و میتواند بهعنوان یک شاخص بیابانزایی مورد توجه قرار گیرد. این پژوهش بهمنظور بررسی میزان هدررفت خاک و غلظت گرد و غبار در کاربریهای مختلف با استفاده از دستگاههای تونل باد وpro Microdust انجام شده است. نتایج نشان داد شدت فرسایش بادی و میزان انتشار گرد و غبار، با افزایش سرعت باد از 2 به 16 متر بر ثانیه افزایش مییابد. همچنین با توجه به نتایج مشخص شد میزان این پارامترها در اثر فرسایش بادی در کاربریهای مختلف، متفاوت است و در هر دو سری نمونههای دستخورده و دستنخورده، بیشترین و کمترین میزان فرسایش بادی و غلظت گرد و غبار به ترتیب در اراضی تپه ماسهای، مرتع، جنگل دست کاشت کهور، کشاورزی و جنگل طبیعی کنار مشاهده گردید. از طرفی در کاربریهای مختلف میانگین هدررفت خاک به میزان mg/cm2/min 03/0 و میانگین ذرات معلق به میزان mg/m3 27/0 در نمونههای دستخورده بیشتر از دستنخورده بود؛ زیرا در اثر نمونهبرداری ساختمان خاک به هم خورده، پایداری بین خاکدانهها از بین رفته و خاک بهراحتی در معرض بادبردگی قرار میگیرد. همچنین در اثر به هم خوردگی خاک، جرم مخصوص ظاهری نیز تغییر میکند. به طوری که با افزایش جرم مخصوص ظاهری، کیفیت خاک کاهش مییابد. درنهایت با توجه به نتایج همبستگی و مؤلفههای Pc1 که تأثیر کنترلی بیشتری روی فرسایش بادی دارند میتوان نتیجه گرفت مهمترین عواملی که در تولید گرد و غبار و فرسایشپذیری بادی خاک تأثیر دارند شامل رطوبت خاک، بافت خاک و ماده آلی میباشند و عواملی مانند نسبت جذب سدیم، شوری، تخلخل، منیزیم و آهک دارای اهمیت کمتری هستند.
