محسن توکلی

با توجه به روند گرمایش جهانی، تغییرات اقلیمی و نوسانات بارش و دما، تهدیدی جدی برای منابع آب سطحی و مدیریت پایدار آب در ایران به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شوند. در این راستا، این پژوهش به تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر منابع آب سطحی حوزه آبخیز میمه در استان ایلام پرداخته است. برای این منظور، مدل هیدرولوژیکی SWAT برای شبیه‌سازی فرآیندهای هیدرولوژیکی حوضه و ترکیب مدل اقلیمی CanESM5 و مدل آماری ریزمقیاس‌گر LARS-WG تحت سناریوهای SSP1-2.6 و SSP2-4.5 برای پیش‌بینی اقلیم حوضه، مورداستفاده قرار گرفت. بر اساس نتایج، مدل SWAT دارای عملکرد خوبی در شبیه‌سازی هیدرولوژیکی حوضه بود به‌طوری‌که ضرایب NSE و R2 برای دوره واسنجی (2016-2010) به ترتیب 72/0 و 74/0 و اعتبارسنجی (2020-2017) به ترتیب 84/0 و 90/0 به دست آمد. نتایج پیش‌بینی اقلیم آینده حاکی از افزایش دما بین 2/5 تا 2/9 درجه سانتی‌گراد و کاهش بارش سالانه تا حدود 13 درصد تحت سناریوی میانی بود. تحلیل هیدرولوژیکی نشان داد که میانگین دبی سالانه رودخانه طی دوره‌های آینده از 63/5 مترمکعب بر ثانیه به 61/1 مترمکعب بر ثانیه کاهش می‌یابد و رواناب تابستانی تقریباً به صفر می‌رسد. یافته‌ها ضرورت اتخاذ راهبردهای سازگاری ازجمله ذخیره‌سازی رواناب، تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی، اصلاح الگوی کشت و توسعه سامانه‌های هشدار سیلاب را تأکید می‌کند. این مطالعه با بهره‌گیری هم‌زمان از مدل‌های LARS-WG و SWAT و سناریوهای جدید IPCC، می‌تواند مبنایی علمی برای مدیریت هوشمند منابع آب و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک منطقه‌ای باشد.