رویداد اربعین، فرصت بینظیری را فراروی استان ایلام بهعنوان یکی از گذرگاههای اصلی زائران عتبات عالیات فراهم نموده است. ولی فقدان یک الگوی جامع مبتنی بر بافت بومی منطقه برای استفاده حداکثری از این مزیت باعث شده آنچنان که شایسته نام ایلام است، بهره کافی برده نشود. این در حالی است که رویداد اربعین میتواند به عنوان موتور محرک توسعۀ گردشگری استان ایلام عمل کند. بنابراین، داشتن نقشه راه، سیاستگذاران و تصمیمگیران عرصه برنامهریزی و مدیریت گردشگری را همجهت میسازد. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف ارائۀ مدل بومی گردشگری مذهبی استان ایلام با توجه به ظرفیتهای اربعین به اجرا درآمده است. در حقیقت هدف آن بود که به مدلی دست پیدا کنیم که از رهگذر اربعین حسینی به عنوان فرصتی مغتنم، جاذبههایگردشگری استان ایلام معرفی گردند. این تحقیق بر پایه روش آمیخته، از ساحت هدف کاربردی، از منظر شیوه جمعآوری دادهها توصیفی پیمایشی میباشد. مشارکتکنندگان در بخش کیفی شامل خبرگان علمی و عملی مرتبط با موضوع تحقیق بودند که با التفات به قاعده اشباع نظری به صورت هدفمند از تعداد 16 نفر از آنها برای مصاحبه دعوت به عمل آمد. ابزار اصلی جمعآوری دادهها در مرحله کیفی، مصاحبه از نوع عمیق بود و از روش تحلیل مضمون نسخه براون و کلارک (2006) استفاده شده است. نتایج این بخش نشان داد پنج بُعد سامانده توسعه زیرساخت گردشگری، تنوع بخشی به محصول گردشگری، ساخت تصویر مقصد گردشگری و مدیریت گردشگری رویداد اربعین مدل بومی توسعه گردشگری مذهبی استان با توجه به ظرفیتهای اربعین را شکل میدهند. بعد از طریق چهار شاخص کیفی شامل باورپذیری، اطمینانپذیری، تأییدپذیری و انتقال پذیری قابلیت اعتماد به دادهها حاصل شد. در ادامه، به منظور مدلسازی عوامل شناسایی شده، از روش ساختاری تفسیری استفاده شد. در این راستا، با استفاده از روش نمونهگیری غیراحتمالی هدفمند و با هدف خبرهگزینی، تعداد 11 نفر از خبرگان علمی و عملی که سابقه اجرایی در حوزه مورد مطالعه داشتند، شناسایی شدند و با هماهنگی صورت گرفته و تشریح مسئله، پرسشنامه زوجی به همراه پروتُکل آن میان خبرگان توزیع شد و بعد از در نظر گرفتن فرصت پاسخگویی 7 روزه، پرسشنامهها به طور کامل و بدون نقص در پاسخگویی و تکمیلشده جمعآوری شد. بعد از تجزیه و تحلیل، مشخص شد مدل ساختاری تفسیری متغیرهای توسعه گردشگری مذهبی با توجه به ظرفیتها اربعین از 3 سطح تشکیل میشود؛ دو متغیر"ساخت تصویر مقصد گردشگری" و "تنوعبخشی به محصول گردشگری" در سطح نخست قرار گرفتند که بیشترین تأثیرگذاری را در توسعه گردشگری ایلام با توجه به ظرفیتهای اربعین ایفا میکنند. عنصر"توسعه زیرساختهای گردشگری" در سطح دوم مدل ساختاری قرار گرفت و عنصر "مدیریت گردشگری رویداد اربعین" در سطح سوم مدل ساختاری از تأثیرگذاری کمتری در توسعه گردشگری برخوردارند. به طور کلی، هر چه از سطح بالا به سطح پایین میآییم از قدرت اثرپذیری عناصر کاسته میشود و به قدرت اثرگذاری آنها افزوده میشود. افزون بر این، محاسبه قدرت نفوذ و وابستگی عوامل برروی ماتریس MICMAC حکایت از آن دارد که تمام متغیرهای 4 گانه در خوشه "پیوندی" تعریف میشوند. به عبارتی این 4 مؤلفه دارای قدرت وابستگی بالا و قدرت نفوذ بالایی هستند. به عبارت دیگر، تاثیرگذاری و تاثیرپذیری این عوامل بسیار بالاست و هر تغییر کوچکی بر روی این متغیرها باعث تغییرات اساسی در روند توسعه گردشگری رویداد اربعین در استان ایلام میشود.
