در منظومه فکری ناصرخسرو، تناظر، که بهمعنی نظیرهسازی و برقراری ارتباط میان اجزاء، مراتب و ساحتهای جهان، انسان و کیش اسماعیلی است، جایگاه ویژهای دارد. از نگاه او، میان مراتب هستی، ساحتهای وجودی انسان و ابعاد کیش اسماعیلی از جهتهای متعدد شباهتها و ارتباطهای دقیق و ظریفی وجود دارد. این پژوهش، به روش توصیفیتحلیلی، در پی پاسخ به این پرسشها است که مهمترین حوزههای تناظر در آثار ناصرخسرو چیست، زمینهها و سرچشمههای تناظر در آثار او کدام است، و هدف او از طرح و بسط رویکرد تناظرگرایانه چیست. نتایج تحقیق نشان میدهد که تناظر عالم صغیر و عالم کبیر، تناظر عالم روحانی و عالم جسمانی، و تناظر مراتب دعوت اسماعیلی با اجزای هستی، مهمترین حوزههای تناظر در آثار ناصرخسرو بهشمار میآید. ریشه و سرچشمه توجه ویژه به تناظر در اندیشه او به اساطیر و آرای حکمی و فلسفی ملل مختلف و آثار داعیان بزرگ اسماعیلی برمیگردد. حوزههای یادشده با هم مرتبط است و مهمترین هدف ناصرخسرو از طرح گسترده این رویکرد، شناخت هستی، تبیین جایگاه انسان در مراتب جهان، و اثبات حقانیت تعالیم اسماعیلی است.
