ماریا رحیمی

هدف: فرهنگ میهمانی در ایران، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های مهم حیات اجتماعی، در بستر تحولات شهری و دگرگونی‌های سبک زندگی در حال تغییر است. این پژوهش با هدف تبیین چگونگی بازتعریف فرهنگ میهمانی در تهران معاصر صورت گرفته است. روش‌شناسی: مطالعه حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق 65 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با شهروندان تهرانی در سه موقعیت نسلی و با نمونه‌گیری هدفمند مبتنی بر حداکثر تنوع گردآوری و به‌صورت استقرایی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که فرهنگ میهمانی در تهران معاصر دچار افول نشده، بلکه در قالب یک فرایند «بازتنظیم چندسطحی» در حال دگرگونی است. این بازتنظیم در چهار بعد اصلی رخ می‌دهد: (1) گذار از میزبانی تکلیف‌محور به میزبانی انتخابی و تنظیم‌پذیر، (2) تحول خانه از فضای جمعی کم‌مرز به فضایی مبتنی بر کنترل حریم خصوصی، (3) بازآرایی میهمانی تحت فشار هم‌زمان محدودیت‌های اقتصادی و زمانی و (4) فناوری و تغییر الگوهای تعامل. تحلیل بین‌نسلی نشان می‌دهد این تحولات از یک منطق هنجاری مبتنی بر الزام در نسل مسن، به منطق مدیریت‌محور در نسل میانی و نهایتاً به منطق انتخاب‌محور در نسل جوان گذار کرده است. در سطحی عمیق‌تر، یافته‌ها حاکی از شکاف میان «تداوم گفتمان فرهنگی میهمان‌نوازی» و «دگرگونی در شیوه‌های تحقق عملی آن» است. در نتیجه، فرهنگ میهمانی در تهران معاصر را باید نه به‌مثابه یک سنت در حال زوال، بلکه به‌عنوان «میدانی سیال از کنش اجتماعی» درک کرد.