میثم محمدی

دم‌اسب (Equisetum arvense L.) گیاه دارویی علفی، چندساله ریزوم‌دار از خانواده Equisetaceae و منبع غنی از ترکیبات فنلی و فلاونوئیدی است که اثرات ضدسرطان، ضدالتهاب، ضد دیابت، آنتی‌اکسیدان، بهبود زخم و تقویت کننده مو و ناخن از آن گزارش شده است. در این پژوهش صفات مورفولوژیک (ارتفاع بوته، عرض بوته، قطر ساقه، طول میانگره، تعداد میانگره، وزن خشک ساقه)، فیتوشیمیایی (محتوای فنل و فلاونوئید کل، فعالیت آنتی‌اکسیدانی، ایزوکوئرسیتروزاید) و محتوای سیلیس دو اکوتیپ اردبیل و مهاباد در رویشگاه طبیعی و شرایط گلخانه‌ای مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. محتوای فنل کل به روش فولین سیوکالتو، فلاونوئید کل با روش آلومینیوم کلراید و پتانسیل فعالیت آنتی اکسیدانی با روش FRAP اندازه گیری شد. جهت اندازه‌گیری محتوای ایزوکوئرسیتروزاید از HPLC استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که در بین اکوتیپ‌ها و شرایط کشت از نظر تمامی صفات به‌جز قطر ساقه اختلاف معنی‌داری وجود دارد. بیشترین ارتفاع بوته (19/35 سانتی‌متر)، عرض بوته (66/7 سانتی‌متر)، طول میانگره (33/30 میلی‌متر)، تعداد میانگره (45/19) و وزن خشک ساقه (82/0 گرم) در اکوتیپ اردبیل و رویشگاه طبیعی مشاهده شد. اکوتیپ مهاباد در رویشگاه طبیعی دارای بیشترین محتوای فنل کل (53/74 میلی‌گرم گالیک اسید بر گرم وزن خشک)، فلاونوئید کل (43/34 میلی‌گرم روتین بر گرم وزن خشک)، فعالیت آنتی‌اکسیدانی (66/74 میلی‌مول آهن Π بر 100 گرم وزن خشک) و ایزوکوئرسیتروزاید (76/2 میلی‌گرم بر گرم وزن خشک) بود. بالاترین محتوای سیلیس (43/51 میلی‌گرم بر لیتر) در رویشگاه طبیعی و اکوتیپ اردبیل مشاهده شد. با توجه به تولید متابولیت های ثانویه گیاه دم‌اسب در گلخانه، می‌توان با بهینه سازی شرایط رشد، تولید آن را در گلخانه توصیه کرد.