میثم محمدی

قارچ Pythium aphanidermatum و قارچ Rhizoctonia solani دو بیمارگر همه‌جازی با دامنه میزبانی بسیار وسیع هستند. باکتری Pectobacterium carotovorum subsp. carotovorum (Pcc) یک بیمارگر نکروتروف و فرصت‌طلب است که در زمان کشت و در طول پردازش و ذخیره‌سازی محصول در انبار، سبب بروز پوسیدگی و لهیدگی نرم در سبزیجات و صیفی‌جات می‌شود. بنابراین در این پژوهش به منظور بیوکنترل این بیماری‌های مخرب، تعداد 35 جدایه باکتری از درختان جنگلی مثمر و غیر مثمر در مناطق مختلف استان ایلام جداسازی و خالص‌سازی شد. ابتدا اثرات ضدقارچی این جدایه‌ها بر علیه پیتیوم و رایزکتونیا با روش کشت متقابل و همچنین اثرات ضد باکتریایی آن‌ها علیه Pcc با روش اختلاط بیمارگر با محیط‌کشت و روش کلروفرم بررسی گردید. سپس جدایه‌هایی که هاله بازدارنده داشتند؛ روی غده سیب‌زمینی و هویج آزمایش شدند. در مرحله بعد تأثیر این جدایه‌ها بر روی جوانه‌زنی و تحریک رشد بذور تربچه به‌عنوان گیاه مدل مورد سنجش قرار گرفت. در نهایت باکتری‌هایی که هم دارای هاله بازدارنده (در هر سه بیمارگر) بودند و هم بیشترین کاهش وزن بافت لهیده (در بیمارگر باکتریایی) را نشان دادند و در عین حال محرک رشد بذور تربچه بودند، به عنوان جدایه برتر مورد شناسایی با آزمون‌های اولیه تشخیص باکتری و آزمون PCR (به کمک آغازگرهای 16SrRNA) قرار گرفتند. نتایج نشان داد، سه جدایه EPS2، ETM1 و RVi2 با میانگین قطر هاله به ترتیب 18، 11 و 5 میلی‌متر، بازدارندگی مطلوبی علیه باکتری Pcc نشان دادند. همچنین دو جدایه اول علیه جدایه‌های بیمارگر R. solani و P. aphanidermatum نیز موثر بودند؛ لذا در آزمون‌های تکمیلی از این جدایه‌ها استفاده گردید. در بررسی تأثیر باکتری‌های منتخب بر روی غده سیب‌زمینی و هویج آلوده به Pcc، مشخص شد که جدایه‌های EPS2،ETM1 و RVi2 به ترتیب به میزان 12/99 %، 35/87 % و 66/64 % سبب کاهش مقدار لهیدگی سیب زمینی نسبت به کنترل مثبت (فقط Pcc) شدند در حالی‌که در هویج جدایه ETM1 و جدایه EPS2 بیشترین تاثیرگذاری را بر علیه باکتری Pcc داشته و به ترتیب به میزان 48/55 % و 43/54 % سبب کاهش مقدار لهیدگی شدند اما جدایه RVi2 با 29/28 % کاهش لهیدگی هویج نسبت به شاهد، کمترین تاثیر را بر مهار Pcc از خود نشان داد. از طرفی این جدایه کمترین اثر نامطلوب را در کاهش قند و سفتی میوه هویج داشت. همچنین تاثیر مثبت این جدایه‌ها بر جوانه‌زنی بذور تربچه به اثبات رسید. جدایه‌های EPS2،ETM1 و RVi2 که خاصیت ضد میکروبی آن‌ها به اثبات رسیده بود؛ پس از توالی‌یابی به ترتیب به عنوان جنس‌های Agrobacterium sp.، Bacillus sp. و Bacillus sp. شناسایی و معرفی شدند. همچنین نتایج نشان داد برخی جدایه‌های با قدرت بیوکنترلی متوسط (RVi2) ممکن است اثرات منفی کمتری روی ویژگی‌های خوراکی بافت برخی گیاهان داشته باشند.