نصرت اله عباسی

به جهت بررسی تاثیر کود زیستی نیتوکسین تحت سطوح مختلف تنش کم آبی بر گیاه سیاه دانه، آزمایشی به صورت کرت های دوبار خرد شده بر پایه بلوک کامل تصادفی و در سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشگاه ایلام در سال زراعی 1398 انجام گردید. کرت اصلی به تیمار تنش کم آبی شامل عدم تنش، تنش متوسط، و شدید بر اساس 100، 50 و 35 درصد نیاز آبی گیاه، کرت فرعی به کاربرد و عدم کاربرد نیتروکسین و کرت فرعی –فرعی به چهار اکوتیپ سیاه‌دانه شامل اصفهان، سمیرم، مشهد و نیشابور اختصاص یافت. بر‌اساس آزمون مقایسه میانگین‌داده‌ها بیشترین میزان رنگریزهای کلروفیل a، b و کل به ترتیب با میزان‌های 711/0، 523/0 و 235/1 میلی‌گرم در گرم برگ تازه از تیمار عدم اعمال تنش کم‌آبی و بیشترین میزان‌های آنتوسیانین (69/14 میکرو مول در گرم برگ تازه)، کاتالاز(0152/0واحد در دقیقه در گرم پروتئین) و پرولین (84/5 میکرو مول در گرم برگ تازه) از اعمال تیمار تنش شدید کم‌آبی حاصل گردید. همچنین نتایج این آزمایش نشان داد که بیشترین میزان پرولین (0152/0واحد در دقیقه در گرم پروتئین) و رنگریزهای کلروفیلی شامل کلروفیل a، b و کل به ترتیب با میزان‌های 711/0، 523/0 و 235/1 میلی‌گرم در گرم برگ تازه از عدم کاربرد نیتروکسین حاصل شد؛ حال آن‌که کاربرد کود زیستی نیتروکسین موجب افزایش میزان آنتوسیانین و کاتالاز گردید. بر اساس نتایج حاصل از مقایسه صفات اندازه گیری شده در بین اکوتیپ های مورد آزمایش اکوتیپ سمیرم بیشترین میزان رنگریزه کلروفیلی b (39/0میلی‌گرم در گرم برگ تازه) و بیشترین میزان فعالیت آنزیم کاتالاز (0087/0واحد در دقیقه در گرم پروتئین) را داشت. بیشترین میزان آنتوسیانین به میزان 21/9 میکرو مول در گرم برگ تازه را اکوتیپ نیشابور و اکوتیپ اصفهان از بیشترین میزان غلظت پرولین (/4 میکرو مول در گرم برگ تازه) و میزان‌های کلروفیل a وکل برخوردار بود. بر اساس تجزیه واریانس داده‌ها اثر متقابل سه‌گانه تنش کم آبی×نیتروکسین×اکوتیپ بر تمام صفات فیزیولوژیک اندازه گیری شده به جز میزان فعالیت آنزیم کاتالاز و رنگریزه کلروفیل a در سطح احتمال آماری 5 درصد معنی‌دار گردید.