نصرت اله عباسی

یکی از راه‌های به سمت کشاورزی پایدار افزایش تنوع در بوم نظام‌های کشاورزی با استفاده از کشت مخلوط گیاهان زراعی است. این پژوهش با هدف کنترل و مدیریت علف‌های‌هرز، ارزیابی خصوصیات رشد و عملکرد گلرنگ در کشت مخلوط با عدس اجرا شده است. مواد و روش‌ها: آزمایش به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام در سال زراعی 99-1398 اجرا شد. کرت‌های اصلی شامل کنترل علف‌های‌هرز در دو سطح (کنترل و عدم کنترل علف‌های‌هرز) و کرت‌های فرعی شامل الگوهای مختلف کشت مخلوط (کشت خالص گلرنگ، کشت خالص عدس، کشت مخلوط افزایشی 100 درصد گلرنگ+ 25 درصد عدس، 100 درصد گلرنگ+ 50 درصد عدس، 100 درصد گلرنگ+ 75 درصد عدس، 100 درصد گلرنگ+100 درصد عدس و الگوی کشت جایگزینی 50 درصد گلرنگ+50 درصد عدس) بودند. نتایج: نتایج نشان داد کمترین تعداد گونه (به‌ترتیب 3/5 و 2/6 گونه در مترمربع)، تراکم (به‌ترتیب 32 و 26 بوته در مترمربع) و ماده خشک علف‌های‌هرز (به‌ترتیب 2/64 و 6/76 گرم در مترمربع) در الگوی کشت مخلوط افزایشی 100 درصد گلرنگ+ 75 درصد عدس و 100 درصد گلرنگ+ 100 عدس به‌دست آمد. کشت خالص گلرنگ و عدس بیشترین تراکم و ماده خشک علف‌های‌هرز را به خود اختصاص دادند. بیشترین میزان کارایی مصرف نور در گلرنگ و عدس (به‌ترتیب 44/4 و 67/4 مگاژول برمترمربع) در کشت مخلوط افزایشی 100 درصد گلرنگ +100 درصد عدس تحت شرایط کنترل علف‌های‌هرز به‌دست آمد. بیشترین میزان شاخص سطح برگ گلرنگ در الگوی کشت افزایشی ( 100 درصد گلرنگ + 75 درصد عدس) در شرایط کنترل علف‌های هرز بیشترین میزان 5 / 4 به‌دست آمد. بیشینه شاخص سطح برگ در عدس در الگوی کشت خالص عدس تحت شرایط کنترل علف‌های هرز به‌میزان 6 / 3 مشاهده شد. کمترین کارایی مصرف نور گلرنگ (57/2 مگا ژول بر مترمربع) در کشت خالص گلرنگ تحت شرایط عدم کنترل علف‌های‌هرز و کمترین کارایی مصرف نور در عدس (574/2 مگا ژول بر مترمربع) در الگوی کشت مخلوط 100 درصد گلرنگ+ 25 درصد عدس و الگوی کشت جایگزین 50 درصد گلرنگ+50 درصد عدس (57/2 مگا ژول بر مترمربع) حاصل شد. رقابت علف‌های‌هرز ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، عملکرد بیولوژیکی و دانه گلرنگ کاهش داد. بیشترین نسبت برابری زمین برای عملکرد دانه (75/1) در الگوی کشت مخلوط افزایشی 100 درصد گلرنگ+ 75 درصد عدس تحت شرایط عدم کنترل علف‌های هرز مشاهده شد که سهم عملکرد دانه گلرنگ و عدس به‌ترتیب 86/0 و 90/0 بود. میزان نسبت برابری زمین بر اساس عملکرد دانه در الگوی کشت مخلوط افزایشی 100 درصد گلرنگ+ 100 درصد عدس تحت شرایط کنترل علف‌های‌هرز 50/1 بود و سهم عدس و گلرنگ به‌ترتیب 74/0 و 75/0 بود.