نصرت اله عباسی

به‌منظور بررسی اثرات کودهای شیمیایی و زیستی گوگرد بر شاخص‌های رشد، صفات زراعی، عمکلرد، اجزای عملکرد و روغن دانه سه توده کاملینا، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه ایلام در سال زراعی 99-1400 اجرا گردید. فاکتور اول شامل کودهای زیستی و شیمیایی گوگرد در چهار سطح (بدون کود (شاهد)، کود شیمیایی گوگرد، کود زیستی سولفو بارور حاوی تیوباسیلوس و کاربرد توأم آن‌ها) و فاکتور دوم سه توده کاملینا (سبزوار، کرمانشاه و شهرکرد) بودند. نتایج نشان داد مصرف توأم گوگرد و بیوسولفور کارایی بهتری در کاهش میزان pH خاک داشتند. با افزایش شاخص سطح برگ با کاربرد کود گوگرد، تشعشع بیشتری توسط گیاه دریافت گردید. کاربرد کودهای گوگرد باعث افزایش مقدار رنگیزه‌های فتوسنتزی برگ کاملینا گردید. بیشترین ارتفاع بوته کاملینا، تعداد ساقه فرعی در بوته و قطر ساقه با کاربرد توأم کودهای گوگرد+ بیوسولفور به‌دست آمد. بیشترین تعداد کپسول در بوته (72 کپسول در بوته) با کاربرد توأم گوگرد+ بیوسولفور مشاهده گردید که در مقایسه با عدم مصرف کود گوگرد 3/65 درصد بیشتر بود. کاربرد توأم گوگرد+ بیوسولفور، گوگرد و بیوسولفور تعداد دانه در کپسول کاملینا را در مقایسه با عدم مصرف کاربرد آن به‌ترتیب به‌میزان 1/34، 2/19 و 8/22 درصد افزایش دادند. وزن هزار دانه کاملینا در توده‌های کرمانشاه و شهرکرد تحت تأثیر کودهای گوگرد قرار نگرفت. در توده سبزوار کاربرد توأم گوگرد+ بیوسولفور و کاربرد کود شیمیایی گوگرد به‌صورت جداگانه باعث افزایش وزن هزار دانه کاملینا در مقایسه با عدم شاهد به‌میزان 15 و 7/15 درصد گردید. بیشترین عملکرد بیولوژیکی (7229 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد دانه (2394 کیلوگرم در هکتار) کاملینا با کاربرد توأم گوگرد+ بیوسولفور به‌دست آمد؛ که در مقایسه با عدم مصرف گوگرد به‌ترتیب 74/23 و 8/32 درصد بیشتر بودند. بیشترین عملکرد روغن (5/916 کیلوگرم در هکتار) با کاربرد توأم کودهای گوگرد+ بیوسولفور مشاهده شد و بیشترین مقدار اسیدهای چرب اشباع به‌طور کلی در توده سبزوار مشاهده شد. تفاوت معنی‌داری در بین توده‌های تهیه شده کاملینا از شهرکرد، کرمانشاه و سبزوار از جهت خصوصیات رشد و عملکرد دانه وجود نداشت و هر سه توده از نظر تولید عملکرد دانه پتانسیل یکسانی دارند و برای منطقه ایلام قابل توصیه هستند. با توجه به اینکه کاملینا جزء گیاهان روغنی هست و کیفیت روغن بسیار مهم است بر این اساس توده سبزوار با داشتن کمترین مقدار اروسیک اسید مناسب‌ترین توده برای کشت در این منطقه می‌باشد. همچینن این نتایج بیانگر جایگاه مناسب این گیاه ارزشمند در دیمزارهای مناطق گرم کشور در کشت‌های پاییزه است.