نصرت اله عباسی

کمبود مواد آلی در خاک‌های ایران استفاده از کودهای آلی را اجتناب ناپذیر کرده است. بسیاری از بقایای گیاهی از جمله ضایعات نیشکر را می‌توان به عنوان کود آلی در خاک استفاده نمود. فیلترکیک از محصولات جانبی تصفیه شکر است که به عنوان ماده آلی قابل استفاده می‌باشد. باکتری‌های محرک رشد گیاه (از جمله سودوموناس) از مهمترین کودهای زیستی بوده که با محلول کردن و افزایش فراهمی عناصر معدنی، تثبیت نیتروژن و تولید هورمون‌های رشد سبب افزایش رشد گیاهان شده و عملکرد گیاهان زراعی را بهبود می‌بخشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر سطوح مختلف فیلترکیک نیشکر و کود زیستی سودوموناس پوتیدا بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم و ویژگی‌های خاک، در مزرعه‌ای از شرکت کشت و صنعت نیشکر امیرکبیر خوزستان در سال زراعی 04-1403، به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار طراحی و اجرا شد. مقادیر مختلف کود آلی فیلترکیک نیشکر در پنج سطح (0، 5، 10، 15 و 20 تن در هکتار) به عنوان فاکتور اول؛ و کود زیستی باکتری سودوموناس پوتیدا در دو سطح مصرف و عدم مصرف به عنوان فاکتور دوم بررسی شدند. نتایج نشان داد، کاربرد فیلترکیک نیشکر و تلقیح باکتری سودوموناس پوتیدا تأثیر معناداری بر خصوصیات رشدی، عملکرد و اجزای عملکرد گندم، پروتیئن دانه و میزان فسفر و پتاسیم قابل جذب خاک داشتند ولی شوری خاک و میزان ماده آلی فقط تحت تأثیر کاربرد مقادیر مختلف فیلترکیک نیشکر قرار گرفت. همچنین، نتایج نشان داد بیشترین میزان ارتفاع (66/101 سانتی‌متر)، طول سنبله (81/9 سانتی‌متر)، تعداد پنجه بارور (10 پنجه بارور)، وزن هزار دانه (40 گرم)، عملکرد دانه (50/3420 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد بیولوژیک (07/7757 کیلوگرم در هکتار) و شاخص برداشت (23/44 درصد) در تیمار 10 تن در هکتار فیلترکیک، بیشترین تعداد سنبله (50/237 سنبله در مترمربع)، پروتئین دانه (05/12 درصد)، شوری (85/5 دسی‌زیمنس بر متر)، مواد آلی (74/1 درصد)، فسفر قابل جذب (28 میلی‌گرم بر کیلوگرم) و پتاسیم قابل جذب (66/192 میلی‌گرم بر کیلوگرم) در تیمار 20 تن در هکتار و بیشترین تعداد دانه در سنبله (66/43) در تیمار 5 تن در هکتار فیلترکیک نیشکر حاصل شد. کاربرد باکتری سودوموناس پوتیدا نسبت به تیمار شاهد (عدم کاربرد باکتری) تأثیر معنادار و افزایشی بر تمامی شاخص‌های اندازه‌گیری شده (بجزء شوری خاک و درصد ماده آلی) داشت و نشان می‌دهد کاربرد باکتری (نسبت به عدم کاربرد) مثبت بوده و جذب عناصر توسط گیاه را افزایش داده و در نهایت منجر به افزایش عملکرد گیاه گندم شده است. به طور کلی، نتایج این پژوهش به وضوح نشان داد که تلقیح بذور گندم با باکتری سودوموناس پوتیدا (کود زیستی) در کنار استفاده از کود آلی فیلترکیک نیشکر (با رعایت برخی موارد)، پتانسیل بسیار مناسبی برای کاربرد در مزارع گندم، به عنوان کودهای زیستی و آلی دارند که کاربرد آنها می‌تواند نقش کلیدی در بهبود خصوصیات رشدی، عملکرد کمی و کیفی گندم و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک داشته باشند.