نصرت اله عباسی

به منظور بررسی تاثیر تاریخ کاشت و تراکم بذر بر عملکرد، اجزای عملکرد دانه و برخی شاخص‌های رشد در ارزن آزمایشی در تابستان سال 1404 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده علوم مهندسی کشاورزی دانشگاه بغداد ، به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل: تاریخ کاشت در سه سطح ( 24 تیرماه، 3 تیر ماه و 13 تیر ماه) به عنوان عامل اول و تراکم بذر در چهار سطح( 12، 14، 16 و 18 کیلوگرم در هکتار) به عنوان عامل دوم. نتایج نشان داد که تاریخ کاشت و تراکم بذر اثر قابل‌توجهی بر بسیاری از صفات مورد بررسی داشتند و در برخی صفات، پاسخ گیاه به تراکم بذر تحت تأثیر تاریخ کاشت قرار گرفت. تاریخ کاشت 24 تیرماه در مقایسه با تاریخ‌های کاشت دیرتر، با بهبود رشد و افزایش عملکرد همراه بود، در حالی که تأخیر در کاشت تا 13 مردادماه موجب کاهش بیشتر صفات رشد و عملکرد شد. تراکم بذر نیز الگوی متفاوتی را در صفات مختلف ایجاد کرد؛ به‌طوری‌که تراکم 18 کیلوگرم در هکتار موجب افزایش شاخص سطح برگ و عملکرد بیولوژیک شد، اما عملکرد دانه و اجزای عملکرد در تراکم 16 کیلوگرم در هکتار بیشتر بود بطوری که بیشترین عملکرد دانه (30008کیلو‌گرم در‌هکتار) در تیمار تاریخ کاشت 24 تیر ماه و تراکم 16 کیلو گرم در هکتار حاصل شد، همچنین، شاخص‌های رشد شامل شاخص سطح برگ، سرعت رشد محصول و سرعت جذب خالص و نیز بهره‌وری مصرف حرارت تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار گرفتند و برتری تراکم 16 کیلوگرم در هکتار از نظر کارایی رشد و تولید دانه مشاهده شد. در مجموع، ترکیب تاریخ کاشت 24 تیرماه و تراکم بذر 16 کیلوگرم در هکتار مناسب‌ترین ترکیب تیماری برای دستیابی به عملکرد دانه و اجزای عملکرد مطلوب، همراه با وضعیت مناسب شاخص‌های رشد و کارایی استفاده از منابع در شرایط این آزمایش بود. این یافته با توجه به شرایط گرم و خشک و تابستان‌های طولانی و گرم عراق، از اهمیت زراعی برخوردار بوده و می‌تواند در بهبود مدیریت زمان کاشت و تراکم استقرار ارزن دم‌روبایی و بهره‌گیری بهتر از ظرفیت تولید این گیاه در شرایط اقلیمی عراق مورد توجه قرار گیرد.