نازنین نصراللهی

روند افزایش دمای ناشی از تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر به سطحی نگرانکننده رسیده و ضرورت کاهش مصرف انرژی در ساختمانها را بیش از پیش آشکار ساخته است. یکی از راهکارهای مؤثر در این زمینه، بهرهگیری هدفمند از نور روز وارتقای شاخصهای کالبدی در بلوکهای شهری است. استفاده صحیح از ظرفیت خورشیدی میتواند مصرف روشنایی و بارهای حرارتی را کاهش و بهرهوری انرژی را افزایش دهد. هدف این پژوهش، تحلیل کمی و مقایسهای تأثیر شاخصهای مورفولوژیک بلوکهای شهری بر عملکرد نور روز، آسایش بصری و انرژی در شش نمونه ساختمانی منتخب است.در گام نخست، پیشینه پژوهش بررسی و چارچوب مفهومی بر اساس شاخصهای نور روز و انرژی تدوین گردید. همچنین، متغیرهای تأثیرگذار معرفی شدند. در بخش اندازه گیری میدانی در یک بلوک شهری در شهر ایلام از تاریخ 42 تا 44 آبان 4202 ، اندازه گیری روشنایی با استفاده از لوکسمتر، دمای هوا با بهرهگیری از دیتالاگر و دمای سطوح با دماسنج اندازهگیری و ثبت شد. در بخش شبیهسازی، مدلسازی سهبعدی در نرم افزار راینو انجام شد، تحلیل نور روز و مصرف انرژی با افزونه لیدی باگ و UMI )رابط مدل سازی شهری( محاسبه شد. نتایج اندازه گیری میدانی نشان داد شدت روشنایی از ساعات 0:00 تا حدود 44:20 افزایش یافته و سپس تا عصر کاهش یافته است؛ بهطوریکه بیشینه آن حدود 440000 تا 440000 لوکس بوده است. بیشینه دمای سطح دیوار برابر با 44 درجه سانتیگراد بوده که در ساعت 00:41 رخ داده است.همچنین بیشینه دمای هوا در بازه 43:20 تا 44:20 و در حدود 4233 تا 44 درجه سانتیگراد ثبت شده است. بطور کلی ارزیابی عملکرد نور روز در بلوکهای مسکونی نشان داد که نتایج شبیه سازی میانگین UDI )روشنایی مفید نور روز( بین 21342 تا 15330 متغیر است. شاخص DA )کفایت نور روز( نیز در بازه 44314 تا 31304 قرار گرفت و شاخص sDA )کفایت فضایی نور روز( نیز در بازه 44313 تا 20355 قرار گرفت. مقدار DGP )احتمال خیرگی( در فضاهای داخلی بین 0324 تا 0323 و در حیاط مرکزی بین 0334 تا 0354 ثبت شد که بیانگر احتمال خیرگی بیشتر در فضای باز مرکزی نسبت به فضاهای داخلی است. تحلیل نتایج مصرف انرژی در بلوکهای مسکونی بطورکلی نشان میدهد که بار سرمایشی سالانه بین 24321 تا 25335 و بار گرمایشی بین 54354 تا 445344 کیلوواتساعت بر مترمربع بوده و در همه نمونهها سهم بار گرمایشی بیش از سرمایشی است؛ مصرف روشنایی نیز در محدوده 43354 تا 44323 کیلوواتساعت بر مترمربع قرار دارد. بلوکهای مجتمع مسکونی امور زندانها با حیاط مرکزی تقریبا مستطیلی و استانداری با حیاط مرکزی کشیده و تقریبا مستطیلی بهترین عملکرد را داشتهاند، به طوری که ساختمان امور زندانها در بار سرمایشی حدود 5 ٪ کمتر از میانگین و ساختمان استانداری حدود 2٪ بیشتر از میانگین قرار داشته است. از نظر بار گرمایشی، ساختمان امور زندانها حدود 45 ٪ و ساختمان استانداری حدود 44 ٪ کمتر از میانگین گزارش شدهاند. در مصرف انرژی روشنایی نیز ساختمان امور زندانها حدود 44 ٪ و ساختمان استانداری حدود 43 ٪ کمتر از میانگین بودهاند.این عملکرد حاصل ارتفاع کنترلشده، تراکم متعادل و یکپارچگی حجمی، در این دو نمونه است که در مجموع به کاهش بار سرمایشی و گرمایشی و کاهش مصرف انرژی روشنایی منجر شده است.تحلیل همبستگی نشان داد ارتفاع ساختمان قویترین همبستگی معکوس را با بار سرمایشی دارد ) r = − (. همچنین قویترین رابطه در میان مؤلفههای انرژی بین بار گرمایشی و مصرف روشنایی مشاهده شد ) r = + (. شاخص تراکم کلی ) FAR ( نیز با بار سرمایشی همبستگی معکوس قابلتوجهی نشان داد ) r = − (، در حالیکه نسبت فضای باز ) OSBR ( با بار گرمایشی همبستگی مثبت متوسطی داشت ) r = + .) بطور کلی نتایج نشان میدهد افزایش نور طبیعی در برخی نمونهها با افزایش خیرگی همراه بوده و رابطه ای خطی میان دسترسی به نور روز و آسایش بصری وجود ندارند. در مجموع، نتایج بیانگر آن است که عملکرد انرژی بلوکهای دارای حیاط مرکزی حاصل برهمکنش همزمان ارتفاع