نورالدین رستمی

یکی از مهمترین بحران‌های زیست‌محیطی در مناطق خشک و نیمه‌خشک، پدیده مخرب بیابان‌زایی و فرسایش بادی می‌باشد. وقوع طوفان‌های گردوغبار ناشی از فرسایش بادی فرآیندی است که باعث تخریب سرزمین می‌شود و می‌تواند به عنوان یک شاخص بیابان‌زایی مورد توجه قرار گیرد. طوفان‌های شن و ماسه نه تنها پدیده‌ای آب و هوایی است بلکه فرآیندی ژئومرفیک نیز می‌باشد. این پژوهش به منظور بررسی ذرات معلق و میزان هدررفت خاک در کاربری‌های مختلف با استفاده از دستگاه‌های تونل باد و pro Microdust انجام شده است. نتایج به دست آمده در این تحقیق نشان داد، میزان هدرروی خاک و ذرات معلق در اثر فرسایش بادی در کاربری‌های مختلف، متفاوت است. به طوری که بیشترین و کمترین میانگین فرسایش بادی و میزان غبار انتشار یافته از سطح قالب‌های تونل باد، به ترتیب در کاربری‌های تپه ماسه‌ای، مرتع، جنگل دست کاشت کهور، کشاورزی و جنگل طبیعی کنار مشاهده شد. همچنین نتایج نشان داد سرعت‌های مختلف باد، منجر به مقادیر مختلف هدرروی خاک از یک سطح مشخص می‌گردد و با افزایش سرعت باد، فرسایش بادی نیز افزایش می‌یابد. به طوری که کمترین و بیشترین هدرروی خاک و غلظت گردوغبار به ترتیب در سرعت‌های m/s2 و m/s 16 مشاهده شد. با توجه به نتایج همبستگی و مؤلفه‌های Pc1 که تأثیر کنترلی بیشتری روی فرسایش بادی دارند می‌توان نتیجه گرفت مهمترین عواملی که در تولید ریزگرد و فرسایش‌پذیری بادی خاک تأثیر دارند شامل بافت خاک، ماده آلی، رطوبت، نسبت جذب سدیم، شوری، تخلخل، منیزیم و آهک می‌باشند.