نورالدین رستمی

امروزه آلودگی محیط ‌زیست به واسطه‌ی صنایع آلاینده به مسئله‌ای جهانی تبدیل شده است. فلزات سنگین می‌توانند از طریق منابع انسانی و طبیعی وارد محیط زیست شوند. خاک می‌تواند آلودگی‌های زیست محیطی را در خود نگه دارد و از طریق آنالیز شیمیایی خاک می‌توان به این آلودگی‌ها پی برد. هدف از این تحقیق میدانی، ارزیابی اثرات زیست محیطی کارخانه سیمان ایلام بر نواحی اطراف است. دراین راستا ابتدا یک شبکه نمونه برداری سیستماتیک به مرکزیت کارخانه سیمان ایجاد و سپس نمونه‌برداری خاک انجام شد. به این منظور تعداد 20 نمونه خاک در جهات مختلف برداشت و غلظت عناصر روی، کبالت، منگنز، مولیبدن، کادمیوم، مس، سرب، کروم و نیکل در نمونه‌های خاک با استفاده از دستگاه جذب اتم اندازه‌گیری شد. به منظور درک بهتر چگونگی پراکنش فلزات مورد مطالعه از روش‌های زمین انباشت، فاکتور آلودگی، درجه آلودگی اصلاح شده و شاخص بار آلودگی استفاده شد. از روش درون‌یابی کریجینگ به منظور تعیین جهت پراکنش عناصر آلوده و پهنه بندی منطقه استفاده شده است. از سوی دیگر با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای ETM و به کارگیری نرم افزار ENVI برای دوره‌های 1984، 2007 و 2014 کاربری‌های مختلف تعریف شده و با استفاده از فناوری GIS مساحت هر یک از کاربری‌ها محاسبه شد و به این طریق تغییرات صورت گرفته در پوشش و روند بیابان‌زایی منطقه مورد بررسی قرار گرفت. لازم به ذکر است با توجه به اینکه تغییرات اقلیمی هم نقش به سزایی در تغییرات پوشش گیاهی دارند، با استفاده از آزمون من - کندال روند بارش در دوره‌های مذکور بررسی و میزان تأثیر تغییرات اقلیم و نقش آن در تغییرات پوشش گیاهی نیز نمایان می‌شود. نتایج نشان داد که کارخانه سیمان هم به صورت تخریب مستقیم اراضی و هم تخریب اراضی در درازمدت به دلیل انباشتگی عناصر سنگین می‌تواند منجر به تغییرات کاربری اراضی، تخریب اراضی و آلودگی هوای منطقه‌ی مورد مطالعه شود. در حال حاضر این میزان تخریب و تغییرات اندک بوده و مهم‌ترین دلیل برای تغییرات کاربری اراضی به دلیل فعالیت‌های انسانی و تغییرات آب و هوایی می‌باشد.