نورالدین رستمی

این مطالعه با هدف بررسی اثر مالچ‌پاشی بر تنوع و ترکیب پوشش روزمینی و بانک بذر خاک در منطقه ابوغویر دهلران در استان ایلام انجام پذیرفت. در ابتدا چهار منطقه مالچ پاشی سال 96 (قدمت سه ساله) مالچ پاشی سال 98 (قدمت یکساله)، نهال‌کاری سال 84 (15 ساله) و منطقه شاهد (منطقه بدون مالچ و بدون جنگلکاری) جهت نمونه‌گیری در سال 99 انتخاب شد. در هر منطقه 15 قطعه نمونه و در مجموع 60 قطعه نمونه 1 × 1 متر به‌روش تصادفی- سیستماتیک برای اندازه‌گیری پوشش‌گیاهی روزمینی برداشت شد. بعلاوه برای تحلیل بانک بذر خاک، در هر کدام از مناطق مورد مطالعه 15 نمونه خاک در سطح 20 ×20 سانتی‌متر و عمق 10 سانتی متر برداشت شدند. روش ظهور نهال (در گلخانه) و مقیاس فراوانی- پوشش براون بلانکه به‌ترتیب برای مطالعه بانک بذر خاک و پوشش رو زمینی استفاده شد. در مجموع 36 گونه متعلق به 32 جنس و 16 تیره در این مناطق ثبت گردید. از این گونه‌ها 2 گونه انحصاری بانک بذر خاک، 25 گونه انحصاری پوشش گیاهی روزمینی و 9 گونه به‌صورت مشترک بودند. در پوشش گیاهی روزمینی 34 گونه متعلق به 16 خانواده و 30 جنس ثبت گردید که خانواده‌های Asteraceae (هشت گونه)، Poaceae (هفت گونه)، Papilionaceae (پنج گونه)، از نظر تعداد گونه غالب بودند. همچنین بزرگترین جنس از نظر تعداد گونهTrifolium (سه گونه) بود. بررسی فلور بانک بذر منجر به شناسایی تعداد 11 گونه گیاهی متعلق به 11 جنس و 9 تیره گیاهی شد. از نظر تعداد گونه در بانک بذر خاک بزرگترین تیره Poaceae (سه گونه) بود و بقیه تیره‌ها هر کدام دارای یک گونه بودند. گونه‌های انحصاری بانک بذر خاک دو گونه Medicago radiata از خانواده Papilionaceae و گونه Calendula persica از خانواده Asteraceae بودند. قدمت مالچ بر شاخص‌های تنوع گونه‌ای پوشش رو زمینی و بانک بذر خاک تاثیر معنی‌دار داشت و اختلاف معنی‌داری بین تیمارها وجود داشت. نتایج مقایسه میانگین شاخص‌ غنا، شاخص‌ ناهمگنی (شانون) و یکنواختی (سیمپسون) پوشش گیاهی رو زمینی بین مناطق مورد مطالعه نشان داد که بیشترین مقدار میانگین مربوط به منطقه نهال‌کاری و مالچ سه ساله مربوط به سال 96 و کمترین مقدار میانگین شاخص تنوع مربوط به سایت شاهد و مالچ 98 است. همچنین نتایج نشان داد که در همه مناطق مورد مطالعه تعداد گونه‌های موجود در بانک بذر خاک نسبت به پوشش رو زمینی کاهش پیدا کرده است. نتایج نشان داد که تراکم بانک بذر خاک در منطقه جنگلکاری شده به طور معنی‌داری (1727 بذر در متر مربع) بیشتر از سایر مناطق است. نتیجه آنالیز DCA نشان داد که منطقه جنگل‌کاری شده از نظر ترکیب گیاهی روزمینی کاملاً از سایر مناطق تفکیک شده و نزدیک‌ترین تیمار به آن منطقه مالچ پاشی 96 است که بیانگر تاثیر مثبت افزایش قدمت مالچ پاشی بر ترکیب گیاهی است. با توجه به نتایج کلی از این پژوهش می‌توان اذعان داشت که مالچ‌پاشی به همراه جنگلکاری باعث ایجاد یک میکروکلیمای مطلوب و بهبود تنوع و ترکیب پوشش گیاهی و بانک بذر خاک می‌گردد.