نورالدین رستمی

این مطالعه به منظور پایش پدیده‌های بیابان‌زایی و برآورد میزان فرسایش و هدررفت خاک در استان ذیقار، ناصریه، منطقه البطحاء، با استفاده از فناوری سنجش از دور، از طریق به‌کارگیری تصاویر ماهواره‌ای و فناوری‌های مدرن ماهواره لندست 8، به همراه مشاهدات میدانی و با استفاده از مدل IMDPA انجام شده است. برای این منظور نمونه‌های خاک از محل نقاط مطالعاتی جمع‌آوری شده و تجزیه‌های فیزیکی و شیمیایی برای بررسی بیابان‌زایی با انتخاب مجموعه‌ای از شاخص‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی (از قبیل توزیع اندازه ذرات، رطوبت خاک، هدایت هیدرولیکی اشباع، وزن مخصوص ظاهری و تخلخل و همچنین میزان اسیدیته خاک، هدایت الکتریکی، میزان مواد آلی، ظرفیت تبادل کاتیونی، درصد گچ و آهک، شاخص تخریب زمین، شاخص خاک لخت و...) انجام پذیرفت و به منظور انجام ارزیابی علمی فرسایش خاک متناسب با علل آن در منطقه با استفاده از روش‌های میدانی و آزمایشگاهی مدرن صورت گرفت. سپس نقشه‌های خاک و مدل‌های خاک در هر منطقه در محیط برنامه ArcGIS تهیه گردید. همچنین پوشش گیاهی از نظر تراکم، ارتفاع و انواع گونه‌های گیاهی غالب در منطقه مورد مطالعه بررسی شد. در نهایت بر اساس شاخص‌های ذکر شده نقشه بیابانزایی تهیه شد و منطقه مورد مطالعه به عرصه‌های بدون بیابانزایی (28/13%)، بیابانزایی خفیف (33/14%)، بیابانزایی متوسط (56/26%)، بیابانزایی شدید (54/27%) و بیابانزایی خیلی شدید (29/18%) پهنه‌بندی گردید. این نتایج نشان می‌دهد بالغ بر 72% منطقه در معرض بیابانزایی متوسط و بیشتر از آن می‌باشد و این موضوع ضرورت انجام اقدامات مدیریتی و بیابانزدایی را نشان می‌دهد. بر اساس نتایج، میزان هدررفت خاک در مناطق با بیابان‌زایی شدید قابل توجه بوده (70/189 تن/هکتار/سال) و این میزان در مناطق با بیابان‌زایی متوسط، 88/91 تن/هکتار/سال و در خاک‌هایی با بیابان‌زایی کم 57/15 تن/هکتار/سال می‌باشد. میزان افزایش هدررفت خاک با درجه شدت بیابان‌زایی رابطه مثبت قوی و با درصد پوشش گیاهی رابطه منفی و معنی‌داری داشت.