نورالدین رستمی

شناخت منشأ تپه‌های ماسه‌ای از مهمترین مصادیق مدیریت خاک به منظور بهره‌برداری مطلوب، کاهش تخریب و در طرح‌های کنترل فرسایش بادی دارای اهمیت فراوان است. به دلیل وجود مشکلات موجود در کاربرد روش‌های سنتی، روش انگشت‌نگاری یا ردیابی یا به عبارتی منشأیابی به عنوان روشی جایگزین و مناسب مورد توجه محققین مختلف قرار گرفته است. در این مطالعه با بهره‌گیری از ترکیبی مناسب از عناصر ژئوشیمیایی و مدل‌های ترکیبی که قادر به جداسازی کاربری‌های مختلف اراضی در منطقه ابوغویر واقع در شهرستان دهلران از استان ایلام هستند سهم هر یک از کاربری‌ها تعیین گردید. بدین منظور پانزده نمونه سطحی از سه کاربری به عنوان منطقه برداشت و پنج نمونه از تپه‌های ماسه‌ای برداشت گردید و بخش کمتر از 5/62 میکرون به عنوان هدف، مورد آزمایش قرار گرفت و عناصر آهن و مس توسط دستگاه جذب اتمی عنصر سدیم توسط دستگاه فلیم فتومتر و عناصر کلر، کلسیم، منیزیم، کربنات و بی‌کربنات از روش تیتر سنجی و سولفات از روش استون اندازه‌گیری و به عنوان ردیاب مورد استفاده قرار گرفتند. سپس با استفاده از روش‌های آماری مانند آزمون تجزیه واریانس یک‌طرفه، کروسکال والیس و تحلیل تشخیص، انتخاب اولیه ترکیب بهینه از ردیاب‌ها صورت گرفت. با بهره‌گیری از روش تحلیل تشخیص 2 ردیاب سدیم و مس از بین ردیاب‌های منیزیم، کلسیم، کلر، سولفات، سدیم، مس، کربنات و بی‌کربنات به عنوان ترکیب مناسب انتخاب شدند. در نهایت با استفاده از مدل‌های ترکیبی سهم کاربری‌های رسوبات رودخانه‌ای، مرتع و کشاورزی به ترتیب برابر 24/99، 76/0 و 0 درصد به دست آمد و در کل کاربری رودخانه بیشترین مقدار رسوب را تولید می‌کند. خطای نسبی برابر 1 درصد و ضریب کارایی مدل 99 درصد محاسبه می‌گردد.