نورالدین رستمی

مطالعه حاضر با هدف بررسی نقش مدت بارش و آتش‌سوزی تجویزی بر تولید رواناب، رسوب و عناصرمغذی خاک زیراشکوب گونه‌های مختلف درختی در پارک جنگلی چغاسبز، استان ایلام انجام‌شده است. در این تحقیق مقدار رواناب و رسوب و عناصر مغذی موجود در رواناب در توده‌های جنگل‌کاری شده سرو زربین (Cupressus sempervirens)، جنگل طبیعی بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) و قطعه شاهد (خارج از تاج پوشش اشکوب فوقانی) در دو وضعیت آتش‌سوزی تجویزی و بدون آتش‌سوزی با استفاده از دستگاه شبیه‌ساز باران در مدت‌های بارش 15 و 30 دقیقه‌ای با شدت ثابت 80 میلی‌متر بر ساعت اندازه‌گیری شد. هم‌چنین خصوصیات اصلی خاک شامل بافت خاک، عمق لاشبرگ، اسیدیته خاک اندازه‌گیری شد. اختلاف متغیرهای مورد بررسی بین گونه‌های مورد مطالعه با استفاده از تجزیه و تحلیل واریانس یک‌طرفه و مقایسه میانگین دامنه‌ای دانکن تجزیه‌وتحلیل شد. با بررسی رواناب در کرت‌های مستقر شده در تیمار آتش‌سوزی تجویزی و مقایسه گونه‌های مورد مطالعه در بازه‌های زمانی مشخص شد که آتش‌سوزی باعث افزایش میزان رواناب در بازه‌های مختلف شده و در طول بازه 30 دقیقه در قطعه شاهد با میزان حدود 17 لیتر، این افزایش دارای اختلاف معنی‌داری نسبت به دو توده سرو و بلوط است؛ هم‌چنین بیش‌ترین میزان رسوب کل در بازه زمانی 30 دقیقه مربوط به قطعه شاهد با میزان 15/108 گرم و کم‌ترین میزان آن در بازه زمانی 15 دقیقه با مقدار 64/52 گرم و مربوط به سرو زربین بود. در موقعیت بدون حریق نیز مشخص شد که بیش‌ترین میزان رواناب در منطقه مورد مطالعه به‌ترتیب در بازه زمانی 15 و 30 دقیقه مربوط به قطعه شاهد با مقدار حدود 5 و 17 لیتر بود. بررسی هم‌زمان رابطه رواناب و رسوب کرت‌های آزمایش نشان می‌دهد که هر دو روند مشابهی دارند و با افزایش رواناب، رسوب نیز افزایش پیدا کرده است. با توجه به نتایج مشخص شد که تغییر در عرصه‌های طبیعی زاگرس مانند آتش‌سوزی می‌تواند فرآیند تولید رواناب را افزایش دهد و باعث هدررفت عناصر مغذی موجود در خاک و تغییر خصوصیات شیمایی خاک شود. پیشنهاد می‌گردد، اثر افزودن مواد آلی اصلاح کننده یا پوشش دهنده خاک بر خصوصیات خاک، رواناب و رسوب پس از حریق مورد بررسی و شبیه‌سازی قرار گیرد.