نورالدین رستمی

سیلاب‌ از بلایای طبیعی با تأثیرات گسترده بر زندگی انسان‌ و محیط‌زیست است که تحلیل دقیق دبی‌های طراحی در دوره‌های بازگشت مختلف برای مدیریت مؤثر آن ضرورت دارد. رخدادهای کم احتمال یا داده‌های پرت، داده‌هایی هستند که به‌طور قابل‌توجهی از سایر اعضای آن جمعیت انحراف دارند و می‌توانند نتایج تحلیل‌های آماری را به مقدار زیادی تحت تأثیر قرار دهد. این مطالعه با هدف تحلیل دبی جریان و برآورد سیلاب‌های طراحی در حوضه آبخیز رودخانه گدارخوش، با استفاده از داده‌های بارش ایستگاه سینوپتیک ایلام و دبی ایستگاه هیدرومتری تخت‌خان، در دوره زمانی 34 ساله (1399-1366) در شرایط وجود و عدم وجود داده‌ پرت در مجموعه داده‌ها انجام گرفته است. برای شناسایی داده‌های پرت از روش‌های گرافیکی، آماری و روش‌ خوشه‌بندی داده‌ها استفاده شد. در تحلیل دوره‌های بازگشت مختلف، بر اساس آزمون‌های برازش نکویی آندرسون–دارلینگ و کای‌اسکوئر، توزیع لوگ‌پیرسون نوع 3 برای مدل‌سازی دبی انتخاب شد. نتایج نشان داد که دبی سال 1394 در تمام روش‌ها داده پرت است. مقایسه دبی طراحی برآورد شده با استفاده از توزیع آماری لوگ‌پیرسون نوع 3 در شرایط با و بدون داده‌ پرت نشان داد که در دوره‌های بازگشت کوتاه‌مدت اختلاف مقادیر برآورد شده کمتر و حدود 31/0- % است؛ در حالی که در دوره‌های بلندمدت اختلاف قابل‌توجهی به‌ویژه در دوره بازگشت 1000 ساله (58/64- %) مشاهده شد. این یافته‌ها بر اهمیت مدیریت داده‌های پرت و لزوم استفاده از آن‌ها به عنوان داده نادر یا رخدادهای کم احتمال در تحلیل‌های هیدرولوژیکی و برآورد دبی طراحی تأکید دارد.