نبی شمسایی

استخوان نقش مهمی در حرکت، حفاظت اندام ها، ذخیره مواد معدنی و تولید گلبول های قرمز دارد. مطالعات قبلی نشان داده‌اند که تمرین ورزشی در زمان صبح یا شب می‌تواند اثرات متفاوتی بر روی برخی از سیستم های بدن داشته باشد اما در مورد تأثیر تمرین ورزشی در زمان‌های مختلف بر روی متابولیسم استخوان پژوهش‌های چندانی انجام نشده است. بنابراین هدف از این پژوهش، بررسی اثر تمرین استقامتی در زمان‌های مختلف (صبح و شب) بر روی شاخص های مرتبط با سلامت استخوان در زنان40 تا50 ساله بود. بدین منظور تعداد 36 آزمودنی متشکل از زنان 40 تا 50 ساله به صورت تصادفی به سه گروه 12 نفره شامل تمرین در صبح، تمرین در شب و کنترل (فاقد تمرین ورزشی) تقسیم شدند. پروتکل تمرین ورزشی شامل هشت هفته تمرین استقامتی، در هر هفته سه جلسه و در هر جلسه به مدت یک ساعت شامل؛ 10 دقیقه گرم کردن، 35 دقیقه ایروبیک طولانی مدت، 8 دقیقه تمرینات آمادگی جسمانی دایره ای و 7 دقیقه سرد کردن) بود. طرح مطالعه به صورت پیش آزمون- پس آزمون در نظر گرفته شد. در جلسه پیش آزمون، یعنی ۴۸ ساعت پیش از شروع تمرینات، نمونه خون گرفته شد و پس از جدا کردن سرم خون و ارسال به آزمایشگاه بیوشیمی میزان آلکالین فسفاتاز، ویتامینD3، هورمون پاراتیروئید و هورمون کلسی‌تونین اندازه‌گیری و محاسبه شد. پس از هشت هفته تمرین استقامتی جلسه پس آزمون برگزار شد. برای این کار ۴۸ ساعت بعد از آخرین جلسه تمرین، از همه گروه‌ها نمونه خون گرفته شد و پس از جدا کردن سرم، مجدداً میزان آلکالین فسفاتاز، ویتامین D3، هورمون پاراتیروئید و هورمون کلسی‌تونین اندازه گیری شد. جهت تجزیه و تحلیل نتایج از میانگین و انحراف استاندارد، آزمون شاپیروویلک، آزمون لوین، آزمون کوواریانس چند متغیره و آزمون تعقیبی بونفرونی استفاده شد. نتایج نشان داد که تمرین استقامتی در زنان 40 تا 50 ساله در صبح و شب بر روی مقادیر ویتامین D3، هورمون پاراتیروئید و هورمون کلسی‌تونین اثر معنی‌داری ندارد اما تمرین استقامتی در شب موجب افزایش میزان آلکالین فسفاتاز سرمی می‌شود (05/0 P≤). بنابراین برخلاف فرضیه ما، انجام هشت هفته تمرین هوازی در صبح و شب تأثیر معنی‌داری بر غلظت سرمی ویتامین D3، هورمون پاراتیروئید و هورمون کلسی‌تونین زنان 40 تا 50 ساله ندارد. اما در تأیید فرضیه ما، تمرین ورزشی در شب می‌تواند میزان آلکالین فسفاتاز را به طور معنی‌داری نسبت به گروه کنترل افزایش دهد. بنابراین شاید بتوان توصیه کرد که زنان 40 تا 50 ساله، جهت بهبود متابولیسم استخوانی خود، تمرین ورزشی را در شب انجام دهند.