1405/09/01

پرویز باقری

مرتبه علمی: دانشیار
ارکید: پیوند
تحصیلات: دکترای تخصصی
ریسرچ گیت: پیوند
دانشکده: ادبیات و علوم انسانی
اسکولار:
پست الکترونیکی: p.bagheri [at] ilam.ac.ir
اسکاپوس: پیوند
تلفن:
HIndex:

مشخصات پژوهش

عنوان
تحلیل ساختار حقوقی وقف در فقه اسلامی: الگوی سه‌گانه ارکان و انعکاس آن در قوانین مصر، عراق و اردن
نوع پژوهش
مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها
ارکان و شرایط وقف در فقه اسلامی و حقوق مصر، عراق و اردن
سال 1405
مجله آموزه‌های حقوق خصوصی کشورهای اسلامی
شناسه DOI https://doi.org/10.22091/dplic.2026.16320.1130
پژوهشگران محمدخالد نبی‌نیا ، پرویز باقری

چکیده

وقف از مهم‌ترین نهادهای مالی و اجتماعی در فقه اسلامی است که بر پایه حبس عین و تسبیل منفعت شکل گرفته و نقش مهمی در تحقق اهداف دینی، اجتماعی و اقتصادی ایفا می‌کند. فقهای مذاهب اسلامی درباره ارکان و شرایط وقف دیدگاه‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند که عمدتاً ناظر به نحوه تحلیل عناصر تشکیل‌دهنده این نهاد است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، ضمن بررسی دیدگاه‌های فقهی درباره ارکان وقف، با رویکردی نوآورانه چارچوبی سه‌گانه برای تحلیل ساختار وقف ارائه می‌کند. بر اساس این چارچوب، ارکان وقف در سه دسته «ارکان ماهوی» (واقف، مال موقوف، جهت وقف)، «رکن انشایی» (صیغه) و «ارکان مدیریتی» (نظام تولیت و اداره موقوفه) قابل تبیین است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این تقسیم‌بندی، ضمن حفظ مبانی فقهی کلاسیک، تصویر جامع‌تری از ساختار وقف ارائه می‌دهد و امکان تحلیل دقیق‌تر این نهاد را در قوانین معاصر فراهم می‌سازد. همچنین بررسی مقررات حقوقی جدید بیانگر آن است که بعد مدیریتی وقف در نظام‌های حقوقی معاصر به صورت نظام‌مند مورد توجه قرار گرفته است. این چارچوب می‌تواند مبنایی نظری برای بازخوانی نهاد وقف و تقویت کارآمدی آن در عصر جدید فراهم آورد.