رضا امیدی پور

شناسایی عوامل اقلیمی مؤثر بر پراکنش گونه‌های درختی تحت سناریوهای تغییر اقلیم، گامی اساسی در مدیریت پایدار منابع طبیعی است. این مطالعه با هدف تحلیل حساسیت پراکنش بلوط دارمازو (Quercus infectoria) نسبت به متغیرهای اقلیمی و پیش‌بینی پراکنش بالقوه آن در آینده، در اکوسیستم زاگرس شامل غرب ایران، شمال‌شرقی عراق و جنوب‌شرقی ترکیه انجام شد. این مطالعه بر پایه ۲۴۶ نقطه حضور گونه و ۱۹ متغیر زیستی اقلیمی (BIOCLIM) با وضوح مکانی یک کیلومتر انجام شد. پس از حذف هم‌خطی بین متغیرها، ۹ الگوریتم مدل‌سازی شامل GLM، GAM، RF، BRT، CTA، MARS، FDA، MaxEnt و MaxNet به کار گرفته شدند. این الگوریتم‌ها در محیط نرم‌افزار R و با استفاده از بسته Biomod2 در قالب پنج تکرار و تقسیم‌بندی 70 درصد آموزش و ۳۰ درصد آزمون، اجرا و ارزیابی شدند. مدل‌هایی با دقت TSS > 0.85 برای ساخت مدل ترکیبی با میانگین وزنی به‌کار رفتند .نتایج مدل ترکیبی نشان‌دهنده دقت بالا در پیش‌بینی پراکنش گونه بود TSS = 0.924، AUC = 0.994، Kappa = 0.897. آزمون جک نایف و مدل‌های RF و BRT نشان دادند که متغیرهای دمای خشک‌ترین فصل (BIO9)، بارش سردترین فصل (BIO19)، میانگین دمای سالانه (BIO1) و دامنه نوسان دمای روزانه (BIO2) بیشترین تأثیر را در مدل‌سازی دارند. بر اساس نتایج پراکنش فعلی این گونه عمدتاً در نواحی مرتفع و مرطوب زاگرس غربی متمرکز است.پیش‌بینی پراکنش آینده تحت سناریوهای SSP2-4.5 و SSP5-8.5 برای افق‌های زمانی 2050 و 2070 نشان داد که نواحی جنوبی و شرقی رویشگاه گونه با کاهش چشمگیر مواجه خواهند شد، درحالی‌که گسترش بالقوه در مناطق شمال‌غربی و مرتفع پیش‌بینی می‌شود. به‌طور خاص، در سناریوی SSP5-8.5 برای سال 2070، بیش از 30 درصد رویشگاه کنونی در معرض کاهش یا نابودی قرار خواهد گرفت. نقشه‌های (Binary Change Maps) و نقشه‌های تغییر پراکنش گونه نیز وجود مناطق پایدار، نواحی از دست رفته و رویشگاه‌های جدید را آشکار ساختند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند مبنای تدوین راهبردهای حفاظتی و احیای رویشگاه این گونه در برابر تغییرات اقلیمی آینده باشد.