دائرۀالمعارفهای کهن از زمره مهمترین منابع حفظ فرهنگ عامه در تاریخ ادبیات فارسی شمرده میشوند. ازجملۀ این متون نزهتنامۀ علایی اثر شهمردانبنابیالخیر است که در سالهای پایانی سده پنجم هجری تألیف شده است و علاوهبر طبقهبندی علوم رایج روزگار، مشتمل بر عناصر مهم و بنیادین فرهنگ عامه است. یکی از زمینههای مهم نمود فرهنگ عامه در این اثر، ذکر آیینها و باورهای عامیانه درباره نباتات است. مؤلف ضمن طرح مطالب علمی و شبهعلمی که حاصل استفاده از منابع پیشین و مشاهدات و تجربیات خویش است، باورها و آیینهای بسیاری درباره ثمردهی، خواص گیاهان و درختان، شیوه دفع آفات، دفع چشمزخم، بهبود و ازدیاد ثمر، دلالت برخی امور بر رخدادهای جوّی چون دلالت بانگ قورباغه بر آمدنِ باران، ارتباط درخت و انسان، تهدید نمایشی درخت و گرفتن تضمینِ ثمردهی از آن، نقش نباتات در تعبیر خواب و ویژگیهای عجیب دیگر ذکر کرده است. موضوع این پژوهش استخراج، دستهبندی و بررسی آیینها و باورهای عامیانۀ نباتی در نزهتنامه و کنکاش در کموکیف، سرچشمهها و زمینههای آن و همچنین سنجش این متن بیبدیل با برخی متون مشابه در این زمینۀ خاص است.
