کاربردهای طبی معدنیات که از منظر قدما پس از درمانهای گیاهی و حیوانی از مهمترین و رایجترین انواع درمانها بوده است، در سه دسته از متون کهن قابلبررسی و تحلیل است: متون کانیشناختی، بخشهایی از عجائبنامهها و دائرۀالمعارفها و متون طبی. تأمل در این متون نشان میدهد شیوههای تهیه و کاربرد درمانهای معدنی گوناگون بوده و سودن، سوختن، نوشیدن، خوردن، اندودن، بستن، آویختن، همراه داشتن و نگریستن به کانیها از مهمترین روشهای درمان با معدنیات بهشمار آمده است. این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی و برمبنای متون کهن انجام گرفته، درپی پاسخ به این پرسش است که خواص درمانی معدنیات در متون کهن چیست و مهمترین زمینههای کاربرد درمانی کانیها کدام است. نتایج پژوهش نشان میدهد که اعصاب و روان، بیماریهای چشم، امراض دهان و حلق و بینی، بیماریهای داخلی، کلیه و مثانه، زایمان و بارداری، مفاصل و ورم، پوست و مو، زخم و جراحت، زهر و پادزهر، پیشگیری از بیماریها و ابزارهای درمانی، مهمترین زمینههای کاربرد طبی کانیها در متون کهن است. خواص درمانی سنگها که طیف گسترده و متنوعی را دربر میگیرد، ترکیبی است از دانش تجربی کهن و فرهنگ عامه و آیینها و باورهای معدنی که از جلوۀ مرموز سنگها در نظر انسان قدیم و باور او به خواص درمانی معدنیات ناشی شده است
