چکیده این پژوهش با عنوان «بررسی فقهی حقوقی وضعیت دیه و قصاص در قتل ولد زنا» به تحلیل یکی از مسائل چالشبرانگیز در حوزه فقه جزایی و حقوق اسلامی میپردازد. هدف اصلی، تبیین احکام مرتبط با دیه و قصاص در موارد قتل فرزند نامشروع و بررسی دیدگاههای فقهی و موضع قانونی نظام حقوقی ایران است. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی میشود که ابهامات فقهی و سکوت قانونگذار در برخی موارد، موجب برداشتهای متفاوت و گاه متعارض شده و نیازمند واکاوی دقیق منابع فقهی است. روش پژوهش به صورت کتابخانهای، توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که در خصوص قصاص قاتل ولد زنا، دیدگاه مشهور فقها قائل به تساوی او با دیگر مسلمانان است و شرایط عمومی قصاص را بدون هیچ تفاوتی جاری میداند. در مورد قصاص پدر طبیعی اما اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی با استناد به عدم وجود نسب شرعی، قائل به قصاص پدر(زانی) هستند و عدهای دیگر با تأکید بر رابطه تکوینی پدر و فرزندی و با استناد به قاعده "الأب لا یقاد بولده"، حکم به منع قصاص و وجوب دیه و تعزیر میدهند. در تعیین میزان دیه ولد زنا، میان فقهای امامیه اختلاف نظر مشاهده میشود. بسیاری از فقها، بر برابری کامل دیهی ولد زنا با دیهی یک مسلمان تأکید دارند، مشروط بر اینکه حداقل یکی از والدین وی مسلمان باشد. در مقابل، برخی از فقها دیهی او را معادل دیهی کافر ذمی دانسته و گروهی دیگر به کلی منکر ثبوت هرگونه دیهای برای وی هستند. با بررسی و تحلیل مستندات هر یک از این دیدگاهها، روشن میشود که دیدگاه نخست از پشتوانهی استدلالی محکمتر و مستندات معتبرتری برخوردار بوده و ادلهی سایر دیدگاهها از قوت لازم برای مقابله با آن برخوردار نیستند.
