شمس الدین رضایی

اختلالات اسکلتی- عضلانی مرتبط با کار یکی از مهم ترین عوامل آسیب های شغلی در بسیاری از صنایع کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه می باشد که باعث از دست رفتن زمان کار، افزایش هزینه ها و آسیب های نیروهای کار می گردد. هدف از تحقیق حاضر ارزیابی جامع ارگونومی و عارضه‌یابی اسکلتی- عضلانی در بین کارکنان شرکت پتروشیمی ایلام بود. بدین منظور تعداد 441 نفر از کارکنان (میانگین و انحراف معیار سن 41/6 ± 17/41؛ قد 25/7 ± 46/175؛ وزن 30/12 ± 01/85) مراجعه کننده به مرکز حرکات اصلاحی و تندرستی دانشگاه ایلام مورد ارزیابی قرار گرفتند و بر اساس موقعیت شغلی در هفت گروه بهداشت / آتش نشانی (65 نفر)، رستوران (40 نفر)، بازرگانی / انبار (37 نفر)، بهره برداری (56 نفر)، تعمیرات مکانیک (135 نفر)، خدمات فنی (28 نفر)، کارکنان اداری مرد (44 نفر) و کارکنان اداری زن (36 نفر) تقسیم شدند. علاوه بر این، وضعیت آمادگی جسمانی 63 نفر از نیروهای بخش های آتش نشانی و فوریت پزشکی نیز مورد ارزیابی قرار گرفت. ابزارهای اندازه گیری شامل فرم ثبت اطلاعات و خصوصیات دموگرافیک آزمودنی ها، پرسشنامه ها و نقشه بدن نوردیک، آزمون سنجش وضعیت بدنی نیویورک، دستگاه صفحه شطرنجی، پدواسکوپ نوری (جعبه آینه)، آزمون آدامز، تست طول پا، دستگاه بادی کامپوزیشن، روش ارزیابی سریع مواجهه (QEC) و ارزیابی سریع پاسچر اندام فوقانی در محیط کار (RULA) بود. برای تجزیه و تحلیل داده ها و برای توصیف متغیرهای مورد اندازه گیری از آزمون های میانگین و انحراف معیار، فراوانی و درصدها و در سطح آمار استنباطی از آزمون های خی دو و تحلیل واریانس یکطرفه استفاده ‌شد. معنی‌داری در سطح اطمینان 95% پذیرفته (05/0>P) و داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 25 تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که حدود 37 درصد از نمونه های مورد مطالعه در هیچگونه فعالیت ورزشی شرکت ندارند و حدود 17 درصد نیز به صورت نامنظم و تنها یک جلسه در هفته در فعالیت های تفریحی و ورزشی مشارکت دارند. بنابراین، 54 درصد در معرض خطر بی تحرکی و کم تحرکی قرار دارند. در خصوص مصرف دخانیات مشخص شد که حدود 19 درصد از نمونه های آماری مصرف دخانیات دارند. کارکنان اداری مرد با 34% بالاترین میزان مصرف دخانیات را نسبت به سایر گروه ها داشتند. میانگین کلی BMI نمونه های آماری 5/27 بدست آمد که بر اساس آن حدود 20 درصد از نمونه های آماری از نظر ترکیب بدنی در محدوده طبیعی قرار داشتند و در کل 80 درصد دارای اضافه وزن یا چاق بودند. در مجموع و به طور میانگین، میزان اضافه وزن کارکنان شرکت پتروشیمی حدود 11 کیلوگرم به دست آمد. همچنین، 5/48 درصد از نمونه های آماری مورد مطالعه با درجاتی از درد و اختلالات اسکلتی – عضلانی حداقل در یک ناحیه از بدن مواجه بودند. شایع ترین ناحیه بروز درد مربوط به ناحیه کمر و نواحی پایین و بالای گردن بود. شایع ترین ناهنجاری های وضعیتی مربوط به افتادگی و جلو آمدن شکم، سر به جلو و لوردوزیس کمری و کمترین میزان شیوع مربوط به ناهنجاری های کج گردنی، اسکولیوزیس و لگن نامتقارن بود. همچنین، حدود 47 درصد از نمونه های آماری به سندرم متقاطع فوقانی شدید و حدود 40 درصد به سندرم متقاطع تحتانی شدید مواجه بودند. در کل، حدود 78 درصد از نمونه های آماری در سطوح "بالا و بسیار بالای" مواجه با ریسک فاکتورهای اختلالات اسکلتی – عضلانی قرار داشتند. علاوه بر این، سطح مواجه کارکنان بخش های عملیاتی واحد پتروشیمی ایلام با ریسک فاکتورهای اسکلتی – عضلانی برای نواحی کمر و شانه / بازو "بالا" و برای نواحی مچ دست / دست و گردن "متوسط" بود. همچنین، در خصوص مواجه کارکنان حوزه اداری نیز نتایج تحقیق حاضر بیان گر آن بود که به طور کلی، حدود 69 درصد از نمونه های آماری به سطح 1 و 2 یا به عبارتی اولویت های پایین تا متوسط اقدام اصلاحی و حدود 31 درصد به اقدامات اصلاحی سطح 3 و 4 نیازمند بودند. در مجموع، گروه بهداشت / آتش نشانی دارای بالاترین میزان تحرک بدنی و انجام ورزش منظم هفتگی، کمترین میزان اضافه وزن و چربی، کمترین میزان مواجه با درد و اختلالات اسکلتی - عضلانی و ناهنجاری های وضعیتی و همچنین کمترین سطح مواجه با ریسک فاکتورهای اسکلتی – عضلانی بودند. در مقابل کارکنان بخش اداری (مرد و زن) و کارکنان واحد رستوران با بیشترین مقدار اضافه وزن و چاقی و توده بافت چربی همراه با سطح مواجه "بسیار بالا" با اختلالات اسکلتی - عضلانی و نیازمند سطح بالای از اقدامات اصلاحی بودند. واژه‌های کلیدی: اختلالات اسکلتی- عضلانی، ناهنجاری های وضعیتی، ارگونومی، ترکیب بدنی.