امروزه با توجه به افزایش جمعیت و نیز به این نکته که گوشت سفید و تخم مرغ به دلیل ارزان و سالم بودن به جایگزینی مناسب برای گوشت قرمز تبدیل شدهاند، لذا صنعت تولید این محصولات در حال گسترش و توسعه روز افزون میباشد. در صنعت پرورش مرغ تخمگذار و گوشتی به دلیل شیوع فراوان بیماریهای با منشاء عفونی، مطالعه و آشنایی بیشتر با دستگاه ایمنی، جهت بررسی میزان آمادگی این سیستم در مقابله با بیماریها بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. خون مایعی لزج است که بخشی از آن را مایعی به نام پلاسما و بخش دیگری را عناصر جامد معلق در پلاسما تشکیل میدهد. بخش جامد خون شامل، اریتروسیتها (گویچههای قرمز خون) و لوکوسیتها یا گویچههای سفید خون و پلاکتها است. پلاکتها در عمل انعقاد خون نقش دارند و در جلوگیری از خونریزی رگها بوسیله تشکیل توده پلاکتی و کمک به ترمیم جدار عروق میباشد. گلبولهای سفید با عمل فاگوسیتوز در عمل ایمنی نقش دارند. سیستم ایمنی بدن پرندگان از اعضای لنفاوی اولیه و ثانویه، مولکولها، سلولها و بافتها تشکیل شده است. سیستم ایمنی بدن پرندگان و عملکرد طبیعی آن بستگی به وجود سلولهای مشتق شده از مغز استخوان دارد که در اندامهای لنفاوی اولیه ایجاد میشوند. لنفوسیتهای B در بورس فابرسیوس، در حالی که لنفوسیتهای T در تیموس متمایز میشوند. تیموس با ایجاد سه زیر مجموعه از این سلولها، یعنی لنفوسیتهای T کمکی، لنفوسیتهای T سیتوتوکسیک و لنفوسیتهای T مهارکننده، محیط کوچک ایدهآلی برای توسعه و تکامل لنفوسیتهای T ارائه میدهند که هر کدام از آنها نقشی در پاسخهای ایمنی هومورال و سلولی است. علاوه بر اندامهای لنفاوی اولیه که تولید و تمایز لنفوسیتها را بر عهده دارند، اندامها و بافتهای لنفاوی ثانویه نیز وجود دارند که به طور برنامهریزی شده، برای نظارت و کنترل بهتر سیستم ایمنی بر شرایط دفاعی بدن انجام وظیفه میکنند. برای انجام این مطالعه تحقیقی از چهارده قطعه مرغ تخمگذار بومی، هفت قطعه با سن 5 هفته و هفت قطعه با سن 50 هفته به طور کلی استفاده شدند. در پایان دوره آزمایش جهت اخذ نمونه خون، مقدار 2 میلیلیتر خون از ورید بالی گرفته شد و پس از جمع آوری نمونه خون، در آزمایشگاه هیستولوژی گروه دامپزشکی دانشگاه ایلام، لام گسترش خونی تهیه شد. سپس برای انجام کالبد گشایی و جدا کردن نمونه بافتی، مجموعه اندامهای لنفاوی به عنوان نمونه برداشته شدند پس از بررسی ماکروسکوپی و برداشتن نمونهها از ارگانهای تیموس، کیسه فابریسیوس و طحال انجام شد. به منظور مطالعات میکروسکوپی نمونههایی با ضخامت یک سانتیمتر تهیه و با غوطهوری در فرمالین خنثی شده 10٪ تثبیت شدند. سپس اسلایدها، در هر نمونه، با کمک میکروسکوپ نوری مورد مطالعه قرار گرفتند و توسط نرم افزار Metrics True Chrome مورد عکسبرداری و آنالیز تصویر قرار گرفتند. در هر یک از نمونههای دو گروه مورد مطالعه، پارامترهای مورد ارزیابی، مطالعه بافت خون، وزن ارگان لنفاوی نسبت به وزن مرغ، اندازهگیری قطر فولیکول های لنفاوی، شمارش تعداد فولیکولها بودند فراوانترین سلولها در پرندگان، گلبولهای قرمز بود. اندازهگیری طول و عرض سلول خونی یا اریتروسیت با استاندارد آن تفاوتی نداشت. ارگانهای لنفاوی کیسه فابریسیوس، تیموس و طحال از نظر بافتشناسی عاری از هر نوع ضایعهای بودند. اندازهگیری قطر فولیکول های لنفاوی، شمارش تعداد فولیکولها از نظر رویت میکروسکوپی با نمونههای گزارش شده، تفاوتی نداشتند. ضریب همبستگی بین وزن زنده مرغ و وزن اندام-های لنفاوی و وزن اندامها بین هر یک از گروهها تداخلی ایجاد نکرد. پارامترهای طبیعی از نمونههای گرفته شده در شمارش و اندازهگیری و مطالعه بافتشناسی میتواند شاخصی از سلامتی خوب پرنده باشد که همان پاسخ ایمنی در برابر عفونتهای رایج احتمالی در مزرعه یا محیط آزاد زندگی پرندگان است.
