زبانها به دلیل نحوهی پراکندگی سخنگویان و تحولات تاریخی آنها، هر کدام دارای تنوعات گویشی و لهجهای گوناگونی میباشند. هر زبانی دارای سه زیرساخت واجشناسی، صرفونحو مخصوص به خود میباشد. در این پژوهش از اصطلاح زبانشناختی «گونه» که اصطلاحی خنثی است، استفاده میشود. گونهی کُردلی جزو خانوادهی زبان کُردی است. دادههای این پژوهش با هدف توصیف واجشناختی نظام واجی، توصیف صرفی نظام واژگانی و توصیف نحوی نظام دستوری از گویشوران کُردلی ساکن شهر دهلران از توابع استان ایلام، گردآوری شده است. این پژوهش با روش توصیفی_تحلیلی ارائه میشود و روش تحقیق نیز به دو صورت کتابخانهای و میدانی انجام گرفته است. تحقیق میدانی به صورت مصاحبهی رودررو و پرسشوپاسخ با 12 نفر انجام شده است. دادهها با الفبای آوانگار IPA2020 آوانگاری شدهاند و بخش واجشناسی براساس مکتب واجشناسی پراگ مورد بررسی قرار گرفته است. تحلیل صرفی و نحوی پژوهش نیز براساس کتاب «دستور زبان فارسی1» صورت گرفته است. نتایج بدست آمده نشان میدهد که گونهی کُردلی دارای9 واکه و28 همخوان میباشد و انواع فعل بهجز فعلهای دووجهی و فعلهای غیرشخصی و انواع اسم، صفت، ضمیر، قید، شبهجمله و نقشنما و همچنین انواع جملههای خبری، پرسشی، عاطفی، امری، ساده و مرکب نیز در این گونهی زبانی یافت میشود.
