وجود بسیاری از علفکشهای مورد استفاده در ذرت در منابع آب زیرزمینی و سطحی به اثبات رسیده و میزان آنها گاه از حد مجاز فراتر رفته است. یکی از راههای کاهش مصرف علفکش، افزایش توان رقابتی گیاه ذرت در مقابل علفهای هرز است. مدیریت تلفیقی علفهای هرز، شامل استفاده کارآمد از علفکشها و انتخاب تراکم مناسب بوته، میتواند ضمن کاهش مصرف مواد شیمیایی، دوره مؤثر کاربرد علفکشها را افزایش دهد. پژوهش حاضر اثر تراکم بوته و نوع علفکش بر ویژگیهای اگروفیزیولوژیک ذرت و زیستتوده علفهای هرز در منطقه کوت، عراق، در بهار و تابستان 2025 بررسی شد. طرح آزمایشی به صورت کامل خرد شده بر پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل سه نوع علفکش: اکوییپ (فورام سولفورون) 2/5 لیتر در هکتار، کروز (نیکوسولفورون) 2 لیتر در هکتار و توفوردی (یو46 کمبی فلوید) 2/5 لیتر در هکتار و سه سطح تراکم بذر ذرت (15، 20 و 25 کیلوگرم در هکتار) بودند. نتایج نشان داد که نوع علفکش و تراکم بوته تأثیر قابل توجهی بر ارتفاع بوته، وزن صد دانه، عملکرد دانه، تراکم علفهای هرز و شاخص برداشت داشتند، در حالی که تعداد بلال و تعداد ردیف در بلال تحت تأثیر قرار نگرفتند. بیشترین ارتفاع بوته 208 سانتیمتر مربوط به اکوییپ با تراکم 15 کیلوگرم و کمترین 182 سانتیمتر مربوط به توفوردی با تراکم 25 کیلوگرم بود. بیشترین عملکرد دانه 4965 کیلوگرم در هکتار با اکوییپ و تراکم 25 کیلوگرم به دست آمد و کروز نیز عملکرد مناسبی با 4720 کیلوگرم ارائه داد، در حالی که توفوردی تغییر کمی نشان داد. محتوای پروتئین دانه و وزن صد دانه ذرت تغییرات محدودی را نشان دادند. همچنین، با افزایش تراکم بوته، تراکم علفهای هرز کاهش یافت؛ به طوری که در گیاهانی که با علفکش اکوییپ مدیریت شدند، وزن خشک علفهای هرز از 19 به 10 کاهش یافت، در گیاهان تحت تأثیر کروز از 22 به 14 و در گیاهان تحت تأثیر توفوردی از 22.67 به 19.33 کاهش مشاهده شد. افزایش تراکم بوته ذرت، به ویژه زمانی که با کاربرد علفکش مؤثر همراه شود، باعث بهبود عملکرد کمی، شاخص برداشت و کاهش فشار رقابتی علفهای هرز شد و شرایط بهینهای برای رشد و نمو بوتهها فراهم کرد. این یافتهها نشان میدهند که مدیریت همزمان تراکم بوته و انتخاب علفکش مناسب از مهمترین عوامل تعیینکننده بهرهوری و کیفیت محصول در مزارع ذرت است و توجه دقیق به این عوامل میتواند به افزایش عملکرد اقتصادی و پایداری تولید کمک شایانی نماید. در میان علفکشها، اکوییپ بیشترین اثر مثبت، کروز عملکرد مناسبی و توفوردی کمترین کارایی را نشان داد، در حالی که صفات کیفی دانه نسبتاً پایدار باقی ماندند.
