برنج از غلات راهبردی در تأمین امنیت غذایی ایران است، اما کشت آن به روش سنتی غرقابی، مصرف بالایی از منابع آبی کشور را به خود اختصاص داده است. با توجه به محدودیت شدید منابع آبی کشور، یافتن روشهای مناسب آبیاری که ضمن کاهش مصرف آب، عملکرد قابل قبولی داشته باشند، ضروری است. در این پژوهش، اثرات متقابل روشهای آبیاری در چهار سطح (آبیاری تیپ، تیپ همراه با مالچ پلاستیکی، جویچه و جویچه همراه با مالچ پلاستیکی) و سطوح کود نیتروژن در سه سطح (50، 75 و 100 درصد نیاز کودی) بر صفات رشدی، عملکرد دانه، شاخص برداشت و بهرهوری آب برنج رقم محلی عنبربو در استان ایلام طی دو سال متوالی بررسی شد. آزمایش به صورت طرح کرتهای خرد شده بر پایه بلوک کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. نتایج نشان داد که روش آبیاری، سطح کود نیتروژن و برهمکنش آنها تأثیر معنیداری بر تمامی صفات مورد بررسی داشتند. همچنین اثر متقابل سهگانه سال، روش آبیاری و کود نیتروژن برای صفات عملکرد دانه، بهرهوری آب و زیست توده معنیدار بود. بیشترین عملکرد دانه (4724 کیلوگرم در هکتار)، شاخص برداشت (48 درصد) و بهرهوری آب (74/0کیلوگرم بر مترمکعب) در تیمار آبیاری تیپ همراه با مالچ پلاستیکی و مصرف 100 درصد نیتروژن در سال دوم حاصل شد، در حالی که کمترین عملکرد دانه (1347 کیلوگرم در هکتار)، کمترین شاخص برداشت (29 درصد) و کمترین بهرهوری آب (14/0) در تیمار آبیاری جویچه با مصرف 50 درصد نیتروژن مشاهده گردید. در روش آبیاری تیپ همراه با مالچ، افزایش مصرف نیتروژن از 50 به 100 درصد، عملکرد را به طور میانگین 87 درصد افزایش داد. همچنین افزودن مالچ پلاستیکی به آبیاری تیپ، بهرهوری آب را در سطح نیتروژن 100 درصد به طور میانگین 35 درصد بهبود بخشید. در مجموع، ترکیب آبیاری تیپ همراه با مالچ پلاستیکی و مصرف 100 درصد نیتروژن به عنوان راهکاری کارآمد برای افزایش عملکرد دانه و بهرهوری آب برنج در شرایط خشکهکاری قابل توصیه است.
