این پژوهش با هدف واکاوی نظام مند جایگاه حقوق تنبیهی و ترمیمی، تبیین الگوی تعامل این دو حوزه و تحلیل کارکردهای اجتماعی و اخلاقی آن در قرآن کریم در چهارچوب جامعه شناسی حقوق انجام شده است. پژوهش حاضر با اتخاذ پارادایم کیفی و روش تحلیل محتوا، 87 آیه از قرآن کریم را که به صورت هدفمند انتخاب شده بودند، مورد بررسی قرار داده است. دادهها از طریق تکنیک تحلیل مضمون کدگذاری و در قالب 67 مقوله مفهومی سازماندهی و تحلیل شدند. چهارچوب مفهومی پژوهش، تلفیقی از نظریههای جامعه شناسی حقوق دورکیم، عدالت ترمیمی بریتویت و سرمایه اجتماعی بوردیو بوده است. یافتههای کلیدی نشان میدهد که: 1- قرآن با نسبت 68% کارکرد ترمیمی به 32% کارکرد تنبیهی، اولویت راهبردی خود را بر بازسازی روابط اجتماعی و اخلاقی قرار داده است. 2- حوزه اجتماعی با 31% کل مصادیق، کانون اصلی تجلی حقوق ترمیمی است. 3- الگوی منحصر به فرد "تبدیل تنبیه به ترمیم" در 10 آیه تلفیقی (مانند بقره/178) شناسایی شد. 4- نهادهای غیررسمی مانند خانواده و اصحاب اصلاح (حجرات/10) با 74% سهم، نقش محوری در فرآیندهای ترمیمی دارند. بنابراین قرآن کریم با طراحی "مهندسی سه سطحی" (پیشگیری اخلاقی- ترمیم جامعه محور- تنبیه محدود)، نظام حقوقی را ارائه میدهد که در آن مجازات نه هدف، بلکه ابزاری برای تضمین عدالت و زمینهساز ترمیم روابط است. این الگو میتواند مبنای نظری مناسبی برای اصلاح نظامهای کیفری معاصر باشد.
