نظریه استعاره مفهومی اصطلاحی در زبانشناسی شناختی است که به دریافت یک ایده یا حوزه مفهومی بر اساس ایده یا مفهومی دیگر میپردازد. به منظور بررسی ارتباط دو سطح استعاره مفهومی (استعارههای شباهت و استعارههای خاصّ) با عمل برگردان و میزان توجّه مترجمان بدان، نمونههایی از کتاب صحیفه سجّادیه و دو ترجمه مشهور و معاصر آن از موسویگرمارودی و الهیقمشهای انتخاب شده است. در این نمونهها عنصر استعاره استخراج و عملکرد هر یک از مترجمان در برخورد با آن سنجیده شده است. محدودیت بررسی استعاره در متون مذهبی همچون صحیفه سجادیه به جنبههای زیباییشناختی آن، موجب گردید تا در چارچوب نظریه معاصر استعاره، ضمن بررسی اصول این نظریه، به تحلیل مفهومی استعارههای صحیفه سجادیه و نقد ترجمه آنها پرداخته شود. نتایج این تحقیق که بر اساس الگوی جورج لیکاف و مارک جانسون و با روش توصیفی – تحلیلی و رویکرد تطبیقی نوشته شده است، حاکی از آن است که گرچه مترجمان در انتقال معانی متن مبدأ رویکرد متفاوتی داشتهاند، اما موفقیت هر دو مترجم در برگردان استعاره به یک میزان بوده است. موسوی گرمارودی به عنوان مترجم ادیب از استعارههای خلّاقانه استفاده نموده، حال آنکه الهیقمشهای به منظور سهولت ترجمه، در برخی نمونهها، مفاهیم انتزاعی را بدون حالت استعاری برگردانده است.
