زهرا رضایی نسب

هویت اجتماعی از مؤلفه‌های اساسی فرایند جامعه‌پذیری نوجوانان است که در بستر تعامل عوامل خانوادگی، روان‌شناختی و اجتماعی شکل می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان پایبندی دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم شهر حله عراق به هویت اجتماعی و تحلیل عوامل مؤثر بر آن انجام شده است. این پژوهش از نظر روش توصیفی، از حیث اجرا پیمایشی و از نظر هدف کاربردی است. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان دختر و پسر متوسطه دوم شهر حله در سال 1404 (1834 نفر) بوده که با استفاده از فرمول کوکران، نمونه‌ای به حجم 318 نفر به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌های استاندارد هویت اجتماعی، میزان استفاده از شبکه‌های مجازی، سرمایه اجتماعی خانواده، مشارکت سیاسی، پایگاه اجتماعی–اقتصادی، کیفیت زندگی خانوادگی و رضایت از خود بود. داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS و LISREL تحلیل شدند. نتایج معادلات ساختاری نشان داد میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی با ضریب استاندارد 0.14 و مقدار T برابر با 2.41 تأثیر معناداری بر هویت اجتماعی دارد. سرمایه اجتماعی خانواده (β=0.18، T=3.16)، مشارکت سیاسی (β=0.21، T=3.89)، کیفیت زندگی خانوادگی (β=0.17، T=2.94) و رضایت از خود (β=0.24، T=4.65) نیز تأثیر مثبت و معناداری بر هویت اجتماعی دانش‌آموزان نشان دادند؛ در حالی که پایگاه اجتماعی–اقتصادی خانواده با ضریب 0.09 و مقدار T برابر با 1.62 تأثیر معناداری نداشت. مجموع متغیرهای مستقل توانستند 22 درصد از واریانس هویت اجتماعی را تبیین کنند. در مجموع، یافته‌ها بیانگر آن است که هویت اجتماعی دانش‌آموزان بیش از ساختارهای اقتصادی، متأثر از عوامل تعاملی، روان‌شناختی و خانوادگی است. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که هویت اجتماعی دانش‌آموزان متوسطه دوم شهر حله پدیده‌ای چندبعدی و پویاست که بیش از آنکه متأثر از پایگاه اقتصادی–اجتماعی خانواده باشد، تحت تأثیر عوامل تعاملی و ذهنی همچون رضایت از خود، مشارکت سیاسی و سرمایه اجتماعی خانواده قرار دارد.