زهرا رضایی نسب

فرزندآوری یکی از اساسی ترین نیازهای انسان و تنها راه بقا و تکثیر نسل آدمی است. براین اساس امروزه مسئله فرزندآوری از مسائل مهمی است که در بیشتر کشورها مورد توجه قرار گرفته است . این پژوهش با هدف ، بررسی دلالت‌های معنایی فرزندآوری در بین دختران و مادران شهر ایلام با روش کیفی و از نوع پدیدارشناسی توصیفی و تفسیری انجام شده است . جامعه آماری پژوهش شامل، دختران و مادران شهر ایلام می‌باشد. ابزار گردآوری داده ها ، مصاحبه عمیق می‌باشد. شیوه نمونه‌گیری، نمونه‌گیری هدفمند و بر مبنای قاعده اشباع داده‌ها، 20 نفر به عنوان نمونه در نظر گرفته شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از رویکرد هفت مرحله ای کلایزی استفاده شد، به این صورت که ابتدا مصاحبه ها ضبط شد و سپس گزارش مصاحبه ها به صورت نوشتاری آماده شد. بعد از تحلیل اولیه داده‌ها، برای مادران 322و برای دختران 330 مفهوم و یا کد اولیه بدست آمد، در مرحله بعد با استفاده از شباهت‌هایی که در بین مفاهیم اولیه وجود داشت، برای مادران 43 و برای دختران 46 مضمون فرعی ، برای مادران 14 و برای دختران 16 مضمون اصلی بدست آمد. نتایج تحقیق موید آنند که درک، فهم و تفسیر مادران از فرزندآوری درقالب مقوله های «بی فرزندی به مثابه تهدید هویت وجودی»،«فرزندبه مثابه سرمایه نمادین»،«مادری نقش اجتماعی-فرهنگی»،«فرزندآوری به مثابه تداوم قومی»،«فرزند آوری به مثابه تکلیف و مسئولیت دینی و قدسی»و «فرزندآوری به مثابه پیوند لذت و تعهد مراقبتی » و برای دختران درقالب مقوله های "« فردیت و عاملیت در فرزندآوری » ، « مسئولیت مادری تعهدی چندبعدی و مستمر»، « فرزند به مثابه سرمایه نمادین»، « شکل‌گیری نگرش به فرزندآوری در بستر خانوادگی-اجتماعی»، « تکامل در فرایند مادری» دسته بندی شد. در ارتباط با ترجیحات مادران در خصوص فرزندآوری مقولات « ترجیحات کمی–زمانی سنتی (جمع گرا) »، « محدویت های بیولوژیکی »، « ساختارهای پدرسالاری قومی »، « هویت سازی از طریق فرزندآوری »و« تقدیس دینی فرزندآوری » و برای دختران مقولات « ترجیحات کمی –زمانی مدرن(فردگرا) »، « پیش شرط های روانی-اجتماعی مدرن»، « تحول برابری جنسیتی »، « بازدارنده های چندلایه فرزندآوری »، « دوگانه های فرزندآوری »، « عاملیت فردی در تصمیم گیری » طبقه بندی گردید . در نهایت مهم ترین موانع و چالش‌های فرزندآوری مادران در قالب مقولاتی مانند « جرقه اقتصادی خانوادگی سنتی » ، « مشوق‌های فرهنگی جمعی »، « انگیزه‌های عاطفی درونی سنتی» و برای دختران مقولات « فشارهای اقتصادی شغلی (مدرن) »، « نگرانی‌های ساختاری آینده‌محور » ،« فشار هنجارهای جمعی »، « تحول روابط زوجی فردگرا » ، « چالش‌های روانی عاطفی » ، « فشارهای اقتصادی شغلی (مدرن) » استخراج شد.